Nawigacja 360°:


Zarys Miasta Jaworzna (w ździebełku)

Historia II Położenie II Przyroda II Edukacja II Sport II Ciekawostki II Dzielnice II Statystyki

Ciekawostki:

  • Wyciągi narciarskie, tor saneczkowy w Jaworznie? To oczywiście nie żart! W 1972 roku w rejonie kopalni Sobieski na Glinnej Górze kosztem 200 tys. ówczesnych złotych powstał oświetlony stok narciarki ze stacją zwrotną. Budowę stoku zainicjowali m.in. Jerzy Dudzik, wieloletni członek PTTK i licencjonowany sędzia narciarski oraz Horst Michacz, również instruktor i sędzia Polskiego Związku Narciarskiego. Wyciąg działał dwa lata. W związku z rozbudową kopalni, wyciąg został przeniesiony na Rudną Górę. Funkcjonował tam tylko rok. Na Osiedlu Stałym w Parku Lotników na niewielkiej górce istniał natomiast amatorski tor saneczkowy. Można było na nim zjeżdżać także na nartach lub nartkach, wejście na górkę było na piechotę po schodach. W Jaworznie w przeszłości uprawiano także biegi narciarskie, świadczą o tym m.in. stare fotografie znajdujące się w Muzeum Miasta Jaworzna.
  • Obraz Matki Bożej Passawskiej z kolegiaty św. Wojciecha i św. Katarzyny w Jaworznie pochodzi ze szkoły neapolitańskiej z 1666 r. Do Polski trafił po odsieczy wiedeńskiej, a do Jaworzna jako dziękczynienie biskupa krakowskiego za liczny udział mieszkańców tej ziemi w kampanii wojennej. Wizerunek Madonny jest starannie namalowany. Maryja jest przedstawiona jako piękna, elegancka kobieta, z delikatnymi, wspaniale namalowanymi dłońmi. Na jej twarzy widoczna jest miłość macierzyńska do Dzieciątka Jezus, którego wizerunek - zadaniem historyków sztuki - poziomem artystycznym znacznie odbiega od wyobrażenia Matki.
  • Dane demograficzne z 1748 r. potwierdzają, że na 100 mężczyzn w parafii jaworznickiej przypadało 95,9 kobiet. Jest to o tyle ciekawe, że z reguły sytuacja jest i była odwrotna.
  • Trójkąt Trzech Cesarzy (niem. Dreikaisereck) - czyli trójstyk określający miejsce, gdzie od roku 1871 (umownie) aż do końca I wojny św. w 1918 r., zbiegały się granice trzech cesarstw: Niemiec, Rosji i Austro-Węgier. W okolicy tej zbiegają się rzeki: Biała Przemsza i Czarna Przemsza wpadające do Przemszy, która to jest dopływem Wisły. Są to obecne tereny miast: Mysłowic (d. Niemcy, Brzęczkowice/Słupna) i Sosnowca (d. Rosji, Modrzejów) a także historycznie Jaworzna (d. Austro-Węgry, Jęzor). Historycznie Jaworzna, gdyż Jęzor do 22 sierpnia 1953 r. był osiedlem Jaworzna, po czym "sztucznie" włączono go do miasta Sosnowiec w województwie stalinogrodzkim.
    Do czasu zakończenia I wojny światowej miejsce to było znane niemal w całej Europie. Tygodniowo odwiedzało go od 3 do 8 tysięcy turystów. Po rzece pływały dwa niewielkie parostatki wycieczkowe, można było podziwiać widoki z wieży Bismarcka (wybudowanej w 1907 r., zburzonej ostatecznie w 1937 r. na podstawie decyzji wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego) znajdującej się w Mysłowicach na Górze Bismarcka obecnie Kościuszki .
    W dzień po wejściu Polski do Unii Europejskiej 2 maja 2004 roku w miejscu tym odbyło się spotkanie prezydentów: Jaworzna, Sosnowca i Mysłowic oraz zamontowano tablice z napisem:
    "W miejscu, w którym niegdyś stykały się granice trzech zaborów dzisiaj świętujemy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i jesteśmy dumni, że wspólnie budujemy Europę bez granic" - zobacz opis w Wikipedii.
  • W czasach zaborów na rzece Przemsza, znajdowała się granica prusko-austriacka. Z tamtego okresu pozostały dwa słupy graniczne . Jeden znajduje się przy budynku dawnej komory celnej( ul. Celników ) w Jeleniu a drugi w rejonie oczyszczalni ścieków w Dębie. W czasie gdy budowano oczyszczalnię (koniec XX w.) komuś przeszkadzał owy słupek graniczny i kazał go wykopać. Przyjechał sprzęt ciężki, słupek wykopano i gdzieś wywieziono. Fakt zniknięcia słupka nie umknął mieszkańcom pobliskim domostw. Jeden z nich spytał się kierownictwa budowy oczyszczalni gdzie jest owy słup graniczny, bo pytała o niego prokuratura. Po tak zadanym pytaniu w niedługim czasie obiekt wrócił na swoje miejsce i stoi do dnia dzisiejszego.
  • Po I Powstaniu Śląskim tysiące powstańców i działaczy polskich w obawie przed zemstą nacjonalistów niemieckich uszło do Polski, gdzie stworzono dla nich obozy w Sosnowcu, Grodźcu, Szczakowej, Oświęcimiu, Jaworznie i Zawierciu. Później utworzono jeszcze kilka mniejszych obozów w innych miejscowościach. Od 23 sierpnia 1919 r. uchodźcami opiekował się Główny Komitet Niesienia Pomocy Ślązakom Zagłębia Dąbrowskiego oraz Podkomisariat Naczelnej Rady Ludowej dla Górnego Śląska. Następnie na wniosek kierownika ekspozytury Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego w Sosnowcu, Michała Żymierskiego, młodych Górnoślązaków rozlokowano w czterech specjalnych obozach - w Jaworznie, Byczynie, Oświęcimiu i Szczakowej i sformowano z nich oddziały Milicji Górnośląskiej o łącznej sile 5 tys. osób.
  • Profesor Ignacy Mościcki był Prezydentem RP w latach 1926-1939. Mościcki był także inicjatorem powstania i założycielem Fabryki Chemicznej "Azot" w Jaworznie (d. Bory k. Jaworzna). Był jej dyrektorem generalnym. Związany był z zakładami w latach 1916-21. W "Azotce" wytwarzano m.in. kwas azotowy i saletrę sodową według technologii opracowanej przez właśnie Ignacego Mościckiego.
  • W 1948 z okazji Święta Odrodzenia premier Józef Cyrankiewicz przekazał świetlicy kopalni "Jaworzno" obraz pędzla Jana Sokołowskiego "Pejzaż" jako nagrodę za działalność w upowszechnianiu kultury wśród załóg robotniczych.
  • Pod koniec XX wieku Jaworzno było miastem z największą liczbą elektrowni na świecie !!! Funkcjonowały trzy elektrownie tj. Elektrownia Jaworzno I ,II i III. Obecnie istnieją dwie pod wspólną nazwą Elektrownia Jaworzno III, będące częścią PKE Tauron Polska Energia. Elektrownia Jaworzno I z powodów ekologicznych i ekonomicznych została wyłączona z "ruchu" w 1998 roku. Obecnie Elektrownia Jaworzno I nie istnieje nawet fizycznie, tzn. została zrównana z gruntem, bo ówczesne władze miasta jak i "EJ III" nie widziały innej alternatywy, a szkoda bo mogło powstać np. "Muzeum energetyki w Polsce" na miarę europejską. Pomysłów na zagospodarowanie tego obiektu jest bez liku...
  • 30 września 1954 urodziła się w Jaworznie Basia, czyli Barbara Trzetrzelewska . Basia debiutowała w 1969 w jaworznickiej amatorskiej rockowej kapeli Astry, z którą wystąpiła na Festiwalu Awangardy Beatowej w Kaliszu. W latach 1972-1974 była członkinią najpopularniejszej żeńskiej grupy wokalnej w Polsce - Alibabki, a w 1977 śpiewała z debiutującą wówczas grupą rockową Perfect. W tym samym roku na świat przyszedł jej syn, Mikołaj. Na przełomie lat 80. i 90. odniosła światowy sukces nagrywając muzykę będącą mieszanką współczesnego jazzu i popu, o charakterystycznym południowoamerykańskim brzmieniu. Największym powodzeniem cieszyła się w Stanach Zjednoczonych, w Japonii, w Wielkiej Brytanii oraz we Francji. Jej głos ma rozpiętość trzech oktaw. Jej rodziny dom znajduje się w dzielnicy Pszczelnik. Obecnie mieszka w Londynie i od czasu do czasu w Jaworznie.
  • Mało kto wie, że w Jaworznie w obecnej dzielnicy Osiedle Sobieski miało kiedyś powstać potężne 20 tysięczne osiedle mieszkaniowe "Bytom". Niestety tak wielkie osiedle nie powstało, jedną z przyczyn, która nie podobała się władzą komunistyczną było zapewne wybudowanie na początku lat 80 ubiegłego stulecia, przez ks. Jana A. Fornala, proboszcza parafii pw. Świętego Krzyża w Jeleniu, tymczasowej kaplicy pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. A wiadomo nie od dziś, ze "krzyż" zawsze palił władze komunistyczne, oj palił...
  • 15 kwietnia 1986 odbyła się w kinie "Sasanka" Ogólnopolska Inauguracja Wiosennych Spotkań z Filmem Radzieckim. Wybór miejsca nie był przypadkowy, gdyż placówka ta zdobyła I miejsce w kraju w dziedzinie rozpowszechniania filmów radzieckich, które obejrzało około 60 tys. widzów. W nagrodę pracownicy kina otrzymali pamiątkowy puchar.
    "Sasanka" to nie tylko jeden z symboli Jaworzna ale także nazwa m.in. wspomnianego wyżej dawnego kina. Inicjatorami nazwania kina w Jaworznie "Sasanka" był harcmistrz Stefan Dwornicki i Czesław Kempiński. Oficjalnie na konkurs zgłosili ją Elżbieta i Eugeniusz Roczkalscy, którzy otrzymali z rąk wiceprezydenta miasta, Tadeusza Szczudły, puchar ufundowany przez Urząd Miasta. W Jaworznie znajduje się powierzchniowy pomnik przyrody sasanki otwartej i dziewięćsiła bezłodygowego w uroczysku "Sodowa Góra".
  • J-no ma jedną z największych powierzchni w województwie śląskim (4. miejsce, a w skali kraju - 13).
  • W naszym mieście znajduje się także jeden z największych (jak nie największy) witraży w Europie. Znajduje się w Kolegiacie św. Wojciecha i św. Katarzyny przy Rynku Głównym. Trójkątny obraz o powierzchni 177 m kw. i wysokości 18,5 m znajduje się na frontowej, szklanej ścianie świątyni. Główną postacią jest św. Wojciech w biskupiej tiarze, z wiosłem w jednej i krzyżem w drugiej dłoni.
    Autorem witrażu jest Jerzy Skąpski. Witraż został zbudowany w pracowni Anny i Ireneusza Zarzyckich w Krakowie. Dzieło wykonano w 1997 r., z okazji 1000. rocznicy śmierci patrona świątyni.
  • W Jaworznie jest jeden z największych kominów w Europie. Mierzy ok. 300 m, jest częścią Elektrowni "Jaworzno III". Obecnie ze względów ekologicznych wyłączony z eksploatacji, pełni głównie funkcję "reprezentacyjną", radiolokacyjną (sieci GSM) i sentymentalną (elektrownia bez komina?).
  • 12 września 1996r. posłowie Czesław Śleziak i Zbyszek Zaborowski uczestniczyli w uroczystości oddania do eksploatacji instalacji odsiarczania spalin w Elektrowni "Jaworzno III", która odbyła się z udziałem premiera Włodzimierza Cimoszewicza.
  • 23 maja 1998 r. prezydenci Polski Aleksander Kwaśniewski i Ukrainy Leonid Kuczma odsłonili pomnik ofiar obozu w Jaworznie z lat 1945-1956. W tym stalinowskim obozie więziono m.in. ok. 4 tys. Ukraińców - obywateli polskich, posądzonych o współpracę z Ukraińską Powstańczą Armią."Nie wolno usprawiedliwiać stalinizmu, jego zbrodni, nieprawości i przestępstw. Ludzie odpowiedzialni za istnienie tego obozu, za to wszystko, co się tutaj działo, winni są przed Polską i przed historią" - powiedział polski prezydent. Pomnik znajduje się w lesie między Os. Podłęże a Os. Stałym wzdłuż ścieżki rowerowej.
  • 8 lipca 1999 Elektrownię Jaworzno III i Zakład Przeróbki Gipsu "Knauf - Jaworzno III" odwiedził prezydent Rzeczypospolitej Aleksander Kwaśniewski, który dokonał uroczystego otwarcia Knaufa.
  • Ciekawostką jest zapewne awans Szczakowianki Jaworzno do I ligi piłkarskiej (obecnej ekstraklasy). W sezonie 1999/2000 była w IV lidze, w sezonie 2000/01 była już w III lidze, w sezonie 2001/02 w II lidze a sezonie 2002/03 w ekstraklasie. "Afera barażowa" to koniec jaworznickiej piłki w ekstraklasie, może kiedyś...
  • Losy fikcyjnego mieszkańca Jaworzna Szczakowej opisał Michał Witkowski w swojej książce pt. Barbara Radziwiłłówna z Jaworzna-Szczakowej (wyd. "W.A.B.", Warszawa 2007). Sam autor odwiedził tę dzielnicę, by dobrze się jej przyjrzeć i na tej podstawie oprzeć swoją powieść.
    Bohaterem książki jest małomiasteczkowy biznesmen, drobny paser i jeszcze drobniejszy mafioso, który od czasów PRL-u próbuje swoich sił w rozmaitych "interesach", legalnych i nielegalnych, gwarantujących pewny zysk i całkowicie szalonych: handluje, czym się da (nawet chryzantemami kradzionymi z cmentarzy), prowadzi półlegalne kino, w którym puszcza filmy z kaset wideo, ma budę z zapiekankami i lombard, zajmuje się ściąganiem długów i cinkciarstwem. Biznesy nie idą mu najlepiej, już w początkach III RP plajtuje. Właśnie pan Hubert (postać ponoć wzorowana na autentycznej osobie) jest głównym bohaterem, a zarazem narratorem nowej powieści Michała Witkowskiego. Czyżby autor "Lubiewa" skreślił kolejną w naszej prozie historię o szalonych czasach przełomu, o rodzeniu się wolnego rynku, o ludziach, którzy bogacili się z dnia na dzień i równie szybko tracili fortuny, o pieniądzu, który zdominował wszelkie sfery życia?
  • Abp Kazimierz Nycz metropolitą Warszawy (od 3 marca 2007) w latach 1973-1975 był wikariuszem w Parafii św. Elżbiety Węgierskiej w Szczakowie. 20 października 2010 papież Benedykt XVI mianował go kardynałem.
  • Na terenie byłych zakładów dolomitowych znajduje się obecnie ośrodek sportów podwodnych "Orka" zlokalizowany w zalanych wyrobiskach kopalni dolomitu, gdzie dodatkową atrakcją są zatopione na dnie koparki. Chętnie odwiedzane przez płetwonurków z całej Polski, bo woda jest krystalicznie czysta. Świetna widoczność pod wodą zwiększa przyjemność podwodnego pływania.
  • Niemal całe Jaworzno należy do archidiecezji sosnowieckiej, z wyjątkiem Cezarówki Górnej, Koźmina i Dębu należących do archidiecezji krakowskiej. Cezarówka Górna i Koźmin jest częścią Parafii Chrystusa Króla z kościołem parafialnym położonym w Balinie. Dąb natomiast przynależy do parafii Przemienienia Pańskiego w Libiążu. W przeszłości Jaworzno należało w całości do archidiecezji krakowskiej.
  • W latach 80 w Jaworznie pracował Donald Tusk (obecny premier RP - styczeń 2010). Pracował jako robotnik przy pracach wysokościowych w Elektrowni Jaworzno III. Przebywając 4 grudnia 2009 roku (Barbórka) w Jaworznie powiedział m.in. "...po robocie zawsze chodziło się na piwo. Mięliśmy małą pijalnię piwa w drodze do naszego hotelu robotniczego w Szczakowej... Tę lekcje w pamięci przechowałem ..."

Bibliografia ↓ :





strona główna I kontakt I ciekawe miejsca I historia wg drvali I panoramiks I mapa miasta I pomoc
rynek I stara fotografia I rybie oko
Copyright (c) by J-no.pl logo 2009 - 2013