Nawigacja 360°:


Zarys Miasta Jaworzna (w ździebełku)

Historia II Położenie II Przyroda II Edukacja II Sport II Ciekawostki II Dzielnice II Statystyki

Dąbrowa Narodowa, Szczotki

Rys historyczny:

Lasy dąbrowskie a tym samym i obecne tereny Dąbrowy w 1287 roku należały do parafii w Brzezince (obecnie w Mysłowicach).
Dąbrowa znana była już w XIV wieku jako osada służebna biskupów z Krakowa.
Zachodni skrawek terenu parafii Jaworzno przez całe średniowiecze, aż do końca XVI w. porastał nietknięty las dębowy. Wzmiankowane w 1598 r. miejsce, zwane Dąbrową, w początkach XVII w. zajęła niewielka wieś o nazwie Dąbrowa. Las o przewadze dębu w średniowieczu należał do rzadkości.
Wieś Dąbrowa została zorganizowana około 1610 roku przez biskupa krakowskiego Maciejowskiego. Jeszcze w 1620 roku Dąbrowa należała do Ligęzów była nawet królewszczyzną, lecz znowu weszła w granice klucza w Sławkowie. Część dawnej Dąbrowy zwała się Olejkami, jako że żyli tu olejkowie, zielarze - medycy. Zbierali zioła, leczyli okolicznych mieszkańców a swoje cenne wonności wozili nawet na wawelski dwór. Przyjmowała je piękna królewna Sońka, ostatnia żona Władysława Jagiełły i jej synowa królowa Elżbieta.
Rejestr poborowy z 1629 r. wspomina iż w nowo powstałej Dąbrowie znajduje się zaledwie 8 zagród. W 1676 Dąbrowę zamieszkiwało 46 osób. Cała parafia jaworznicka po potopie szwedzkim liczyła jedynie kilkaset osób. w 1787 roku Dąbrowę zamieszkiwało 266 mieszkańców.
Wiek XVIII doprowadził do znacznej dewastacji lasów wokół Dąbrowy. W 1764 r. pod Dąbrową rósł jeszcze las sosnowo-jodłowy zajmujący kwadrat o powierzchni 40 na 40 stajań. W dwadzieścia lat później ten sam las zajmował powierzchnie 4 krotnie mniejszą!
Źródła podają, że w 1743 roku w Dąbrowie było 19 domów, a w niespełna 50 lat później już 50.
W końcu XVIII w. przy Dąbrowie znajdowały się dwa przysiółki-pustkowia o nazwie "Wanczykow" (4 chałupy) i Piekło (2 chałupy).
W XVI-XVIII na terenie parafii jaworznickiej było 10 karczem. Jedyną wsią bez karczmy była Dąbrowa. Dąbrowa podobnie jak Długoszyn nigdy nie posiadała wykształconego centrum.
Od 1790 roku istniało tu kilka kopalń - upadówek, które należały do Potockiego. Małe kopalnie rozbudowali Westernholzowie i inni bankierzy z Wiednia.
Około 1805 r. powstała w Dąbrowie kopalnia węgla tzw. "Wieliczka", będąca własnością tzw. Kompanii Wielickiej, złożonej z udziałowców Polaków i Austriaków. Do tej spółki należeli m. in.: Tomasz Chromy, lekarz z Chrzanowa, i ks. Ignacy Słupski, proboszcz z Wieliczki. Drugą kopalnię, pod nazwą "Fortuna", uruchomił w 1806 r. Ignacy Potocki (nie z magnackiej rodziny),a w kilka lat później nabył ją książę Fryderyk de Anhalt. Nie do końca znane są miejsca ich usytuowania, ale prawdopodobnie wg L. Dubiela są tereny zwane dzisiaj "Pod Polem" i "Szczotki".
W dniu 17 marca 1805 r. Ludwika Fryderyka Westenholz otrzymała nadanie lenne na 23 miary górnicze w Dąbrowie, uzyskane na mocy nabycia.
W 1867 r. Urząd Powiatowy w Jaworznie wywłaszczył pola miejscowym gospodarzom i oddał je rodzinie Westernholzów. Ta zaś zatroszczyła się o byt swoich górników, kto miał własne konie mógł dobrze zarobić na przewozie węgla do Ładugi na Przemszy. Większość górników żyła nadal w biedzie, pozwalano jednak na stawianie domków z rajmówki lub drewna.
Kopalnie Westenholzów miały 4 szyby rozmieszczone w następujących częściach wsi:
  • Szyb "Fryderyk" - przy placu zwanym Ładugą;
  • Szyb "Karol" - największy ze wszystkich - przy dawnej kuźni;
  • Szyb "Klara" - w północnej części wsi, w pobliżu Długoszyna;
  • Szyb "Ludwik" - przy samej osadzie.
W 1878 r. zaniechano eksploatacji węgla w Dąbrowie, po czym kopalnie uległy zatopieniu. Przyczyn upadku kopalń dąbrowskich należy szukać w konkurencji węgla z kopalń górnośląskich, który zalał rynki ówczesnej Galicji.
W roku 1811 powstała tutaj huta cynku, opalana węglem kamiennym.
Na początku XIX powstała tu szkoła, z początku kształcono tu przede wszystkim górników, ponieważ analfabeta nie mógł obsługiwać maszyny parowej. Nauczycieli opłacała gmina i częściowo kopalnie. W 1836 roku do szkoły uczęszczało ponad 100 dzieci i 30 górników.
W latach 1815-1846 a więc w czasach Rzeczypospolitej Krakowskiej Dąbrowa wraz z Jaworznem, Jeleniem, Byczyną, Długoszynem i Szczakowa tworzy gminę wiejską z siedzibą wójta w Jaworznie. Łączna liczba mieszkańców 3 718. Numer urzędowy gminy to XIX, w czasach Rzeczypospolitej Krakowskiej było 17 gmin wiejskich i 9 miejskich.
W 1906 w Dąbrowie powstała Galicyjska Huta Szkła Gattermayer i Zahradnik z siedzibą w Jaworznie. Początkowo jako spółka jawna później komandytowa. Istniała do 1912 r.
25 lipca 1918 Mikołaj i Stefan Fargo z Budapesztu i Moes Griffel ze Lwowa utworzyli w Dąbrowie spółkę z o.o. o nazwie Krajowa Huta Szkła "Jaworzno" z siedzibą w Jaworznie (kontynuacja tradycji z przed I wojny światowej). Kapitał spółki ustalono na 400 000 koron.
W 1923 siedziba Krajowej Huty Szkła "Jaworzno" została przeniesiona do Krakowa. Doprecyzowano także nazwę spółki, która brzmiała: Krajowa Huta Szkła w Dąbrowie koło Jaworzna. Rok wcześniej udziały Mikołaj i Stefan Fargo przejął Henryk Lieberfreund.
26 czerwca 1937 Orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu rozwiązano monopolistyczną umowę pomiędzy właścicielem Huty Szkła w Dąbrowie a firmą Belgijska SA. Decyzja MPiH zmusiła hutę z Dąbrowy do zaprzestania działalności. Ostatecznie Huta Szkła w Dąbrowie uległa likwidacji 17 stycznia 1944 r.
W czasie ustalania nazw miejscowych w 1923 roku dodano drugi człon - Narodowa.
Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej powstał w latach 1931 - 1932 r.
W dniu 5 lipca 1931 r. odbyło się uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego budującego się kościółka.
W zastępstwie i jako delegat Księcia Metropolity aktu poświęcenia dokonał Dziekan Nowo-Górski Ks. Kanonik Mroczek, wygłaszając przy tej okazji kazanie okolicznościowe i zachęcając wiernych do dalszej i wytrwałej pracy dla chwały Bożej.
Następnie ks. kanonik Sitko, proboszcz w Jaworznie, odprawił uroczystą mszę św., podczas której chór kościelny z Jaworzna wykonał kilka utworów religijnych.
Bez wszelkiej reklamy, posiedzeń i konferencji komitet, złożony wyłącznie z obywateli miejscowych, zakrzątnął się koło budowy tak dzielnie, że w dniu poświęcenia mury kościółka wznosiły się 4,5 metra ponad teren. Tak owocny wynik pracy przypisać należy w pierwszym rzędzie ściślejszemu Komitetowi, którego sprężyną jest niestrudzony skarbnik ks. Szczepan Muras,, wikary z Jaworzna, pełniący obowiązki katechety szkoły powszechnej w Dąbrowie. Uroczystość zakończono odśpiewaniem chorału "Boże coś Polskę".
Plany Kościółka wykonał i budowę prowadzi bezinteresownie P. Alojzy Golasówski, budowniczy z Mysłowic, który ofiarował ponadto 10.000 sztuk cegieł.
6 listopada 1932 roku Książe Metropolita Krakowski Adam Sapieha dokonał poświęcenia kościoła i konsekracji ołtarza. Budowę tego kościoła rozpoczął ks. Muras, nie szczędząc swej kieszeni, ale po czterech miesiącach został proboszczem w Lipniku. Pracę po nim z woli ks. proboszcza Sitki objął ks. Jan Szarek, który przy poparciu parafian i komitetu z p. Szustrem na czele i dzięki swej ofiarności dokończył dzieła.
Wlatach 30 ubiegłego stulecia na terenach lasów dąbrowskich znajdowało się kilkanaście biedaszybów. Głębokość szybików najczęściej nie przekraczała 15 metrów. Eksploatacja biedaszybów pociągła za sobą zniszczenie tutejszego lasu a także opłacalności wydobycia węgla w pobliskich kopalniach. W dobie kryzysu władze w Jaworznie podjęły walkę z biedaszybami. Jak podają źródła ostatnie biedaszyby znikły w Jaworznie w roku 1937.
W 1956 Dąbrowa Narodowa została przyłączona do Jaworzna, w wyniku ustawy przyłączeniowej.
W 1967 roku został oddany do użytku szyb wydobywczy Krasicki. Istniał dość długo, bo aż do likwidacji kopalni "Kanty". Obecnie po nim nie ma nawet śladu...
Pamiątką górniczą w Dąbrowie Narodowej jest duża hałda odpadów pogórniczych. Znajduje się przy ul. Hałdy w okolicy os. Łubowiec. Odpady pochodzą z początku XX wieku. W latach 70/80 XX w. była nawet zamieszkana od strony dawnej leśniczówki. Szczyt hałdy porośnięty jest obecnie trawami i brzozami brodawkowatymi. W latach 80 i 90 XX w. częściowo hałda została zdewastowana, w skutek wybierania owych odpadów w celach budowlanych. Skrawek ten jest objęty programem rekultywacji, zatwierdzonym przez UM Jaworzna.

Charakterystyczne obiekty i miejsca:

  • Kościół pod wezwaniem Matki Bożej Anielskiej (ul. Emilii Plater 5);
  • Sala Królestwa Świadków Jehowy przy ul. Elektryków 2;
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego przy ul. Elektryków;
  • Kapliczka pw. św. Barbary z pocz. XIX w., murowana, prostokątna o zaokrąglonych narożnikach z uskokiem, dwuprzęsłowa, sklepienie żagielkowe przedzielone gontem spływającym na pilastry, na zewnątrz na ściankach bocznych lizeny, u góry gzyms profilowany, dach siodełkowy, od frontu okrągła wieżyczka z latarnią na sygnaturę, ul. Dąbrowska, w pobliżu ZS nr 4;
  • Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej przy ul. Strażackiej 1;
  • Klub "Strażak", ul. Strażacka 1;
  • Zespół Szkół nr 4 w Jaworznie przy ul. Spółdzielczej 9;
  • Piekarnia "Rogalik", dawniej znana także jako "Ryba";
  • Hurtownia, sklep "Jawpol";
  • Zabytkowy Gmach Szkoły Podstawowej nr 8, ul. Spółdzielcza 9;
  • Zabytkowa zabudowa dawnej Huty Szkła. Teren pełni obecnie funkcję o charakterze przemysłowym, ul. Dąbrowska;
  • Pomnik ku czci 42 mieszkańców Dąbrowy Narodowej, którzy pomagali więźniom z obozu pracy, za co dostali się do Oświęcimia oraz poległych w obronie Ojczyzny, ul. Strażacka;
  • Jarem. sp.z.o.o., ul. Szczotki 64;
  • Stonehenge. Pizzeria, pub, ul. Spółdzielcza 8;
  • Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, ul. Szczotki;

Bibliografia ↓ :





strona główna I kontakt I ciekawe miejsca I historia wg drvali I panoramiks I mapa miasta I pomoc
rynek I stara fotografia I rybie oko
Copyright (c) by J-no.pl logo 2009 - 2013