Lata 1796-1900
Jaworzno - historia w ździebełku :Do 1795 * 1796-1900
1901-1917 * 1918-1939 * 1939-1945 * 1945-1989
1795–1809 – Jaworzno w Galicji Zachodniej w ramach zaboru austro-węgierskiego.
1796, 21 marca – Austriacki cesarz Franciszek I uroczyście ogłosił wcielenie ziem polskich, zapowiadając jednocześnie, aby nowi poddani zachowywali się „w spokojności i posłuszeństwie". Informację uroczyście ogłoszono w Krakowie 27 kwietnia 1796 roku – z ratusza zdjęto polskiego orła, zawieszając herb cesarstwa Austrii.
1796, 17 sierpnia – Odbyło się Uroczyste homagium, czyli złożenie przysięgi wierności przez reprezentantów polskiego społeczeństwa. Uroczystość odbyła się w kościele Mariackim. Przy biciu dzwonów kościelnych i huku armat salutowych, komisarz cesarski książę Auersperg odebrał przysięgę wierności, złożoną po łacinie i po polsku. Działo się to przy udziale wojska, urzędów i sądów oraz zgromadzonych korporacji miejskich, duchowieństwa, magistratu, uniwersytetu i szlachty. W Sukiennicach zorganizowano obiad dla kilkuset osób. Miasto było iluminowane, wieczorem odbył się bal, który trwał do 5 rano.
1797 – Jaworznicki region należał do dystryktu Olkusz.
1797, 31 stycznia – W Krakowie ustalono ostatecznie granicę prusko–austriacką, która na pewnym odcinku biegła wzdłuż rzeki Przemszy i dalej tzw. granicą suchą do rzeki Pilicy. Granica została wytyczona biegiem Przemszy pod Jeleniem oraz Białej Przemszy w okolicy Długoszyna, Szczakowej i Ciężkowic.
1801 – Pierwszy znany sołtys Dąbrowy – Marcin Guja, wzmiankowany także w źródłach w roku 1809.
1801 – Sołtysem Długoszyna był Walenty Hujek, a przysiężnym Wojciech Koziarz.
1801 – W Ciężkowicach odnotowano, że funkcję sołtysa pełnił Wojciech Szpera, przysiężnym był Piotr Ślusarczyk. Prawdopodobnie Szpera pełnił funkcję przez kilka następnych kadencji.
1801, 2 września – Dokument poświadcza istnienie samorządów wiejskich na jaworznickich terenach. Jest to kontrakt – zawarty między zarządem Urzędu Gospodarczego w Jaworznie i gromadami: Jaworzno, Byczyna, Dąbrowa, Długoszyn, Ciężkowice, Bór Biskupi, Bukowno, Luszowice i Góry Luszowskie – o zamianę danin w naturze na opłaty gotówkowe. W imieniu gromad podpisali dokument wójtowie z przysiężnymi, a w imieniu Urzędu Gospodarczego dwaj urzędnicy austriaccy (podpisy nie zostały odczytane). Kontrakt został spisany w 3 egzemplarzach, z których jeden w imieniu wszystkich gromad otrzymał wójt Jaworzna jako „gromady głównej". Drugi wysłany został do władz nadrzędnych, a trzeci egzemplarz pozostał w kancelarii w Jaworznie. Przy tym dokumencie nie było pieczęci.
1803 – Jaworznicka okolica należała do cyrkułu krakowskiego i dystryktu w Krakowie jako dominium, czyli najniższy szczebel administracji publicznej. Dawna własność skarbu Rzeczypospolitej automatycznie przeszła na rzecz austriackiego skarbu państwa.
1803 – Dokonano połączenia Galicji Wschodniej i Zachodniej. Odtąd Galicja Zachodnia nazywana była Młodszą lub Nową, a na jej terytorium utworzono sześć nowych cyrkułów: krakowski, kielecki, sandomierski, siedlecki, włodawski i stopnicki. Cyrkuły podzielone były na 3 okręgi z komisarzami na czele. Najniższym ogniwem administracji były tzw. dominia na wsi oraz magistraty w miastach. Dominium to była zwierzchność, którą stanowili właściciele wielkiej własności ziemskiej.
1805, 17 marca – Pierwsze nadanie pola górniczego w Dąbrowie zwanego Fortuna I, o powierzchni 23 miar górniczych, otrzymał Abraham Wanderschild.
1805 – Antoni Pechnik zakłada kopalnię węgla w Jaworznie.
1805 – W Dąbrowie powstaje kopalnia "Wieliczka", będąca własnością tzw. Kompanii Wielickiej, złożonej z udziałowców Polaków i Austriaków. Do tej spółki należeli m.in.: Tomasz Chromy, lekarz z Chrzanowa i ks. Ignacy Słupski, proboszcz z Wieliczki.
1806 – Potocki uruchamia w Dąbrowie kopalnię. Formalne nadanie praw górniczych miało miejsce 9 grudnia 1807 roku na nazwisko Ignacego Potockiego, który nie pochodził z magnackiego rodu Potockich. Kopalnię określano nazwą Fortuna II. Ignacy Potocki sprzedał swoją kopalnię w 1812 roku księciu Anhalt-Pless, który dla zapewnienia zbytu węgla zbudował ałunownię i rozpoczął budowę cynkowni.
1808 – Początek przemysłu hutnictwa cynkowego w Jaworznie. Powstała pierwsza huta cynku opalana węglem.
1809, 18 marca – Działalność wiejskiego samorządu z okresu zaboru austriackiego potwierdzają dwa dokumenty. Pierwszy z nich to kwit wystawiony na kwotę 10 złr. za podwody do Olkusza dla 50 cetnarów siana odwożonych do magazynu. Widnieją na nim podpisy „xxx Guja, wójt Dombrowski". Dokument uwierzytelniony został pieczęcią odbitą w czerwonym laku. Drugi dokument, z 29 czerwca 1809 roku, to zaświadczenie o zapłaceniu podatków z chałupy nr 96 w Jeleniu, podpisany przez wójta Franciszka Sojkę i przysiężnych: Antoniego Karwetę i Jędrzeja Banasika. Dokument został uwierzytelniony pieczątką z czerwonego laku.
1809–1815 – Jaworzno w Księstwie Warszawskim.
1809, 15 lipca – Przez bramę Floriańską w Krakowie wjechała polska kawaleria z księciem Józefem Poniatowskim na czele. Ludność gromadnie zebrana na ulicach, w oknach, a nawet na dachach kamienic z ogromnym entuzjazmem witała wkraczających. Rzucano kwiaty przed księcia, to znów gromady chłopców rzemieślniczych zrywały pozostałe orły austriackie, tłukąc je i rzucając pod nogi postępującego wojska.
1809, 7 grudnia – Oficjalne uznanie nowych terenów ogłosił książę warszawski Fryderyk August. Z przyłączonych do Księstwa Warszawskiego ziem zaboru austriackiego zorganizowano cztery departamenty: krakowski, radomski, lubelski i siedlecki. Pod względem administracyjnym Księstwo Warszawskie podzielone zostało na sześć, a od 1809 roku, na dziesięć departamentów. Departamenty składały się z powiatów, a powiaty dzieliły się na miasta i gminy, a te ostatnie na gromady.
1809–1810 – W Jeleniu na stanowisku sołtysa wymieniony został Franciszek Sojka i przysiężni: Antoni Karweta oraz Jędrzej Banasik.
1811 – W Szczakowej odnotowano, że sołtysem był Grzegorz Gaj. W następnym roku pełny skład szczakowskiej ławy był następujący: Grzegorz Kuś był sołtysem, Jan Jelonek i Mikołaj Szczyrba byli przysiężnymi.
1811 – Podobnie jak w Sierszy tak i w Dąbrowie powstała huta cynku, opalana węglem.
1811–1812 – Sołtysem w Ciężkowicach był Mateusz Ciołczyk, a rok później Stanisław Ciołczyk. Przysiężnymi byli: Wojciech Białas, Ignacy Bzdyś, Bartłomiej Haczek, Jan Piętak, Walenty Pstraś (lub Stras).
1811–1812 – Sołtysem Dąbrowy był Jan Musiał, a w następnej kadencji Jan Palian. Przysiężnymi byli: Wojciech Musiał, Jan Musiał, Jędrzej Skulich i Sebastian Duszyk.
1811–1815 – W Jaworznie wybudowano, w okolicy dzisiejszej ulicy Olszewskiego, pierwsze budynki mieszkalne przeznaczone dla pracowników kopalni. Później osiedle było powiększane, budowano standardowe budynki z przylegającym małym ogrodem i zabudowaniami gospodarczymi (chlewik, stajnia). Mieszkał tutaj również Aleksander Kuszański, pierwszy lekarz w tej okolicy, który od 1819 roku zajmował stanowisko chirurga przy rządowych kopalniach i hutach. Również kierownik pierwszej szkółki początkowej - otwartej w 1818 roku – Franciszek Kozak otrzymał jeden z domków do zamieszkania.
1811–1813 – Sołtysem Długoszyna był Tomasz Żyłka, przy którym przysiężnymi byli: Ignacy Musiał i Jan Skupień.
1815–1846 – Jaworzno wchodziło w skład Rzeczypospolitej Krakowskiej – Wolnego Miasta Krakowa.
1815, około – Antoni Pschorn, zarządca przedsiębiorstwa górniczego w Dąbrowie, odnalazł pokład węgla i wykupił nadanie górnicze. Nie rozwijał jednak produkcji, sprzedał własność górniczą krakowskiemu przedsiębiorcy Piotrowi Steinkellerowi, który w 1822 roku założył tutaj swoje przedsiębiorstwo.
1815–1846 – W latach Rzeczpospolitej Krakowskiej działało przedsiębiorstwo pod nazwą Jaworznickie Kopalnie i Huty Rządowe, była to własność skarbowa. Przedsiębiorstwo składało się z kilkunastu kopalń galmanu, głównie z Długoszyna, jednej głębinowej kopalni węgla zwanej Fryderyk August, która posiadała dwa poziomy wydobywcze i cztery szyby. Były także cztery kopalnie odkrywkowe. W najbliższym sąsiedztwie działała jedna ałunownia oraz dwie cynkownie, zwane Stara i Nowa Huta. W latach 20 XIX powiększyło się m.in. o przedsiębiorstwa Piotra Steinkellera w Niedzieliskach, które zostało od niego wykupione przez władze krakowskie.
1815, 18 października – Utworzenie Wolnego Miasta Krakowa z południowego fragmentu Księstwa Warszawskiego jako republiki konstytucyjnej opartej na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji. Na jego terytorium znajdowały się – poza Krakowem – 224 wsie (ok. 60% z nich było w rękach prywatnych właścicieli) i 3 prywatne miasteczka: Chrzanów, Trzebinia i Nowa Góra. W 1815 roku liczyło ok. 95 tysięcy mieszkańców. Najmożniejszym rodem Wolnego Miasta byli Potoccy z Krzeszowic, właściciele 11 wsi.
1816, styczeń – Dokonano reformy administracyjnej Wolnego Miasta dzieląc je na 9 gmin miejskich (w obrębie miasta Krakowa) i 17 gmin wiejskich (I Kościelniki, II Mogiła, III Modlnica, IV Babice, V Rybna, VI Czernichów, VII Liszki, VIII Zwierzyniec, IX Bobrek, X Jaworzno, XI Kościelec, XII Młoszowa, XIII Poręba Żegoty, XIV Lipowiec, XV Krzeszowice, XVI Pisary, XVII Chrzanów).
1818 – W jaworznickiej okolicy, poza złożami węgla, były również pokłady galmanów, czyli rud cynkowych. Z tego powodu uruchomiono w Jaworznie pierwszą cynkownię. Druga rozpoczęła produkcję dwa lata później. Obie znajdowały się w dzielnicy Stara Huta.
1820 – Utworzono stanowisko inspektora Jaworznickich Kopalń i Hut Rządowych, które piastowali kolejno: Antoni Golz (1820-1821), Antoni Pschorn (1822-1835), Ludwik Wierciński (1836), Ignacy Szarzyński (1836-1846).
1822 – W okolicy zwanej Niedzieliska Piotr Antoni Steinkeller zakupił nadanie górnicze. Wybudował kopalnię węgla kamiennego, a obok cynkownię, którą nazwał Józefina, na cześć swojej matki. zatrudniał 80 osób dla których wybudował osiedle robotnicze. Rudy galmanu sprowadzał z Długoszyna i Byczyny. Steinkeller był także inicjatorem budowy szpitala górniczego w Jaworznie.
1822 – Doszło do zmiany właścicieli - kopalnia Fortuna I w Dąbrowie, przeszła na własność Maurycego Samelsohna, a Fortunę II kupił Antoni Hoelzel.
1823 – Chłopi z Jaworzna nie chcą odrabiać pańszczyzny i wypowiadają posłuszeństwo wójtowi. Powodem są trudne warunki i wyzysk. Senat RK chcąc przełamać opór przeciwko pańszczyźnie i zapobiec porzucaniu pracy przez górników zatrudnionych w kopalniach skarbowych, wysłał do Jaworzna intendenta dóbr rządowych, Paprockiego, z 10 żołnierzami milicji.
1823 – Sprowadzono do Jaworzna dwie mechaniczne sikawki, jedną na potrzeby wsi, drugą dla ochrony kopalń i hut rządowych. Był to początek gminnej i przemysłowej straży pożarnej.
1823 – Władze Rzeczpospolitej Krakowskiej zorganizowały pierwsze placówki służby zdrowia. Utworzono stanowisko lekarza przy przedsiębiorstwie górniczym, który służył również miejscowej ludności. W 1833 roku utworzono stanowisko akuszerki, czyli położnej rejonowej.
1823–1824 – Kopalnie w Dąbrowie Fortuna I i Fortuna II wraz z ałunowniami i cynkownią nabyła Fryderyka Ludwika Westenholz. W styczniu 1839 roku kupiła w Dąbrowie kolejne 7 miar górniczych, gdzie uruchomiła kopalnię Fortuna III. Właścicielkę reprezentował jej mąż - Fryderyk Westenholz. Po śmierci żony, Fryderyk nie mając własnych dzieci, spadkobiercą uczynił swojego bratanka - Ludwika Westenholza. Po śmierci swego wuja Ludwik jako samodzielny właściciel kupił dla siebie tytuł barona cesarstwa austriackiego. Znalazło to zaraz odbicie w nazwie przedsiębiorstwa, które nazywało się odtąd Freiherr v. Westenholzsche Berg-Gewerkschaft Dombrowa, czyli Zakład Górniczy barona von Westenholza.
1826, 23 lipca – Zmarł proboszcz Flaszkiewicz. Administratorem parafii został ks. Ignacy Rogalski, który kontynuował posunięcia gospodarcze swego poprzednika. Uważał on, że zmarły proboszcz dzięki propinacji parafię dźwignął i że Kościół nie powinien z tego źródła dochodów rezygnować, bo alkohol nie jest złem, jeżeli używa się go z umiarem i godziwie. To właśnie za czasów proboszcza Flaszkiewicz wybudowano nową karczmę, która nie na rękę była administracji rządowej, która także posiadała własną konkurencyjną karczmę.
1826, 15 grudnia – Plebanem Kościoła Parafialnego w Jaworznie mianowany został ks. Jan Chorąży, dotychczasowy wikariusz w Rudawie.
1827 – Władze Rzeczpospolitej Krakowskiej przeprowadziły reformę jaworznickich wsi, znosząc pańszczyznę. Wszyscy tutejsi chłopi otrzymali ziemię i gospodarstwa na warunkach tzw. wieczystej dzierżawy. Oznaczało to w praktyce posiadanie ziemi na własność. Za jej użytkowanie płacono czynsz w wysokości określonej prawem.
1830, 9 grudnia – Wybuchł pożar w stodołach plebańskich. Spłonęło zboże w snopach, spichlerz z ziarnem i sprzętem, czyli wszelka żywność dla ludzi i zwierząt. O spowodowanie pożaru podejrzewano miejscowych chłopów, co wskazuje na nieufność między folwarkiem plebańskim a wsią.
1831 – Przeszła przez Jaworzno zaraza, groźna epidemia (cholera).
1832–1833 – Rozpoczęto generalną przebudowę kościoła parafialnego w Jaworznie. Senat Wolnego Miasta Krakowa przyznał na ten cel dużą kwotę. Proboszczem był wtedy ks. Leksiński. Na fasadzie nowego, późno klasycznego kościoła umieszczono datę MDCCCXXXIII, a w elewację wieży wkomponowano herb Wolnego Miasta Krakowa. Dawne prezbiterium przebudowane zostało na kaplicę św. Barbary – patronki górników.
1833–1838 – Wybudowano drogę, łączącą Kraków z Jaworznem, o twardej nawierzchni, biegnącą od Krakowa przez Krzeszowice, Trzebinię i Chrzanów. Od Chrzanowa wiodła przez Balin i Jeziorki. Do Jaworzna prowadziła przez dzisiejszą ulicę Insurekcji Kościuszkowskiej.
1835 – Rząd Rzeczypospolitej Krakowskiej wykupił i połączył z jaworznickimi zakładami, prywatną kopalnię wraz z hutą cynku należącą do znanego przemysłowca Piotra Steinkellera. Zakład znajdował się w okolicy zwanej Niedzieliskami.
1836 – Dane źródłowe podają, że do szkoły w Dąbrowie uczęszczało ponad 100 dzieci i 30 górników. Szkoła powstała na początku XIX w., z początku kształcono tu przede wszystkim górników, ponieważ analfabeta nie mógł obsługiwać maszyny parowej. Nauczycieli opłacała gmina i częściowo kopalnie.
1838, 15 sierpnia – Inspektor górniczy Ignacy Szarzyński bez uprzedniego porozumienia kazał wiercić na gruntach plebańskich w poszukiwaniu węgla. Zirytowany proboszcz udał się tam ze swoimi ludźmi, odebrał górnikom świdry i narzędzia a oddał je dopiero po uzyskaniu obietnicy, że otrzyma odszkodowanie.
1838 – Fryderyk Westenholz, otrzymał zezwolenie na poszukiwania górnicze w rejonie Rudnej Góry (okolice wsi Jeleń). W 1840 roku sprzedał je Filipowi Saint-Genois. W1856 roku pole górnicze w Jeleniu kupił Edward Riedel z Tylmanowej, który wkrótce sprzedał je Józefowi Panz ze Lwowa. Wreszcie w 1869 roku pole górnicze nabył Robert Doms, przedsiębiorca ze Lwowa. Ten ostatni nabywca nie czynił sobie złudnych nadziei w zakresie wydobycia rudy żelaza, kupione nadanie górnicze od razu zgłosił w zakresie eksploatacji złóż węgla kamiennego.
1839 – Przeprowadzono reorganizację administracji, zniesiono gminy okręgowe i wprowadzono w to miejsce dystrykty, z komisarzami na czele. Jeden dystrykt stanowiło miasto Kraków z przedmieściami, w okręgu było 9 dystryktów, z których dystrykt V miał siedzibę w Jaworznie, obejmował wsie: Byczyna, Dąbrowa Narodowa z Jęzorem, Długoszyn, Jaworzno, Jeleń, Szczakowa, Ciężkowice, Góry Luszowskie i Luszowice.
1839 – W Jaworznie zaczęły obowiązywać tabliczki z numerami domów.
1842, marzec – Zorganizowano szpital górniczy, przeznaczony dla załogi jaworznickiego przedsiębiorstwa, ale pełniący również opiekę medyczną nad miejscową ludnością.
1842–1843 – Na zlecenie Senatu Wolnego Miasta Krakowa geometra górniczy, Chachulski, wykonał mapę zawierającą projekt ulic i granic przyszłego miasta Jaworzna. Był to prawdopodobnie pierwszy plan zagospodarowania miasta, niestety mapa nie zachowała się do dnia dzisiejszego.
1842–1848 – W Jaworznie był czynny Dom Pracy. Nadzorcą był Józef Wiślicki. W 1846 r. było w nim 60 mężczyzn i 4 kobiety. Dom Pracy był instytucją przymusowej pracy, trafiały tutaj "elementy włóczęgowskie i źle prowadzący się". Pracę świadczył głównie dla przemysłu hutniczego i kopalnictwa.
1844, 1 marca – Senat Rzeczypospolitej Krakowskiej wystawił koncesję dla Kolei Krakowsko–Górnośląskiej (Krakau–Oberschlesische Einsenbahn). Koncesjonariuszem był Fryderyk Loebecke, Teodor Reimann, Ferdynand Schiller. Koncesja była ważna bezterminowo. Trasa objęta przywilejem koncesyjnym: Kraków– Mysłowice z odnogą do Granicy (obecnie Sosnowiec Maczki).
1845, 4 kwietnia – Towarzystwo Kolei Krakowsko–Górnośląskiej objęło na własność przedsiębiorstwo – Kolej Krakowsko–Górnośląska.
1847–1850 – Nominalna wartość kapitału zakładowego Kolei Krakowsko–Górnośląskiej wyniosła 1 500 000 talarów pruskich, każdego roku. Wartość liczona w akcjach.
1844–1847 – Wybudowano kolonię robotniczą w Niedzieliskach przy Hucie Cynku.
1846, 20–21 lutego – Wybuchła rewolucja krakowska. Brali w niej udział liczni górnicy z Jaworzna i Wieliczki. Między innymi organizowali dostawy broni i amunicji dla oddziałów powstańczych, współpracując z okolicznym ziemiaństwem.
1846, 20 lutego – Policja rozpoczęła rewidowanie osób w poszukiwaniu broni. Aresztowano, między innymi, ks. Berezińskiego, ks. Niewiadomskiego i Stefana Starowiejskiego, którym jednak udało się uciec z więzienia.
1846, listopad – Jaworzno miało otrzymać prawa miejskie. Niestety jak wiadomo Rzeczypospolita Krakowska już nie istniała.
1846–1918 – Jaworzno w Wielkim Księstwie Krakowskim. Zabór ziem przez Austro–Węgry powstał de facto z większości ziem dawnego Wolnego Miasta Krakowa, tworząc jedną prowincję koronną – Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator.
1846–1871 – Powstało nowe przedsiębiorstwo Skarbowe Zakłady Górnicze w Jaworznie, do którego należały trzy kopalnie węgla - Fryderyk August, Jacek, Niedzieliska, kilka kopalń galmanu, cynkownia w Niedzieliskach oraz ałunownia w Jaworznie.
1847, 14 października – Otwarto odcinek kolejowy Kraków–Mysłowice należący do Towarzystwa Kolei Krakowsko – Górnośląskiej, czyli tzw. Cesarsko–Królewskiej Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda. Odcinek miał długość 65 471 km. Na linii kolejowej znajdowała się stacja Szczakowa, będąca ostatnim przystankiem przed granicą z Prusami.
1847 – Nastąpiło podpisanie umowy granicznej regulującej utrzymanie małego ruchu granicznego w celu umożliwienia uprawy gruntów przygranicznych, należących do obywateli innego państwa. Chodziło o to, że twórcy granicy na rzece Przemsza nie wzięli pod uwagę naturalnych właściwości rzeki, której żywe procesy erozyjne powodowały zmienność koryta, przyczyniając się tym samym licznych nieprzewidzianych kłopotów. Okazało się, że na prawym brzegu Przemszy, należącym do zaboru pruskiego, pozostały trzy skrawki terenu będące własnością Jaworzna, które było wtedy częścią zaboru austriackiego. Natomiast, na lewym brzegu Przemszy, części zaboru austriackiego pozostały znaczne połaci gruntu należące do wsi Dziećkowice (Główicze Koło, Niedźwiedzie Koło, Rybakowe Koło, Ostrówek), która leżała na terytorium Prus.
1848, 15 kwietnia – Otwarto odcinek kolejowy Szczakowa–Granica (Maczki) należący do Towarzystwa Kolei Krakowsko–Górnośląskiej. Odcinek miał długość 1 221 km. Łączna długość odcinków należących do przedsiębiorstwa wyniosła 66 792 km.
1848, kwietnia – Po upadku rewolucji 1846 r. Przeszła przez Jaworzno nowa fala powstańcza – Wiosna Ludów. W Szczakowej miało miejsce kilka incydentów. Władze austriackie zatrzymały grupę repatriantów powracających do dawnego Wolnego Miasta pod pretekstem, że nie są oni poddanymi austriackimi. Wypuszczono ich dopiero po demonstracji protestacyjnej zorganizowanej w Krakowie 26 kwietnia.
1848, 18 maja – Zniesione zostały w całym kraju ciężary włościańskie za wynagrodzeniem. Od tej pory mieszkańcy Jaworzna i okolicy płacili podatki jako poddani Cesarstwa, a wszelkie czynsze i robocizny zostały zniesione.
1848, październik – Po śmierci proboszcza ks. Leksińskiego Konsystorz mianował na jego miejsce bardziej "prawomyślnego" politycznie ks. Kaliszewicza.
1849 – Z początkiem roku C.K. Austria ogłosiła pierwszy pobór do wojska na terenie byłej Rzeczypospolitej. Poborowych zgromadzono w Chrzanowie. Wbrew oczekiwaniom nie wykazywali oni subordynacji, lecz uciekali do pobliskich lasów.
1850 – Stan taboru kolejowego Kolei Krakowsko–Górnośląskiej wynosił: 8 lokomotyw, 18 wagonów osobowych, 80 wagonów towarowych. Łączna długość odcinków należących do przedsiębiorstwa wyniosła 66 792 km.
1850 – W Jaworznie sołtysem był Franciszek Smalcerz a przysiężnym Maciej Zięba, w Ciężkowicach sołtysem był Szczepan Lower a przysiężnym Grzegorz Dąbek, w Byczynie sołtysem był Tomasz Omastka a przysiężnym Józef Piwowarczyk, w Jeleniu sołtysem był Wojciech Smalcerz a przysiężny Jan Sikora, w Dąbrowie sołtysem był Bartłomiej Jaromin a przysiężny Michał Gołczyk, w Długoszynie sołtysem był Jan Jaromin a przysiężnym Piotr Radomski, w Szczakowej sołtysem był Jakub Zymon a przysiężny Gabriel Jelonek.
1850, 30 kwietnia – Austriackie Koleje Państwowe (Oesterreische Staatsbahn) objęły na własność przedsiębiorstwo – Kolej Krakowsko–Górnośląską (Krakau–Oberschlesische Einsenbahn). W skład przedsiębiorstwa weszły dotychczasowe odcinki tj. Kraków–Mysłowice i Szczakowa–Granica (Maczki) o łącznej długości 66 792 km.
1854 – Wprowadzono ogólnoaustriacką ustawę górniczą, normujące sprawy związane z kopalnictwem. Rozwój kopalń rządowych w Jaworznie i Niedzieliskach był już wówczas zaawansowany. Był to zarazem kres jaworznickich cynkowni i ałunowni, które na zawsze zniknęły z ówczesnego krajobrazu - spadło gwałtownie zapotrzebowanie na cynk.
1854, styczeń – Wprowadzono nową organizację administracji państwowej. Utworzono 17 starostw obwodowych i 176 urzędów powiatowych. W takim podziale teren dawnego okręgu krakowskiego został obwodem krakowskim (Kreis Krakau), podzielonym na 8 powiatów (Bezirk): Mogiła, Balice, Krzeszowice, Trzebinia, Chrzanów, Jaworzno, Alwernia i Liszki. Powiat Jaworzno miał powierzchnię 4 mil² (57,5 km²) i obejmował 14 miejscowości: Byczynę, Ciężkowice, Czyżówkę, Dąbrowę Narodową, Długoszyn, Góry Luszowskie, Jaworzno, Jeleń, Luszowice, Myślachowice, Płoki, Sierszę, Szczakową i Wodną. Stanowisko kierownika placówki objął dotychczasowy komisarz - Ludwik Kube, adiunktem został Leopold Lgocki. W kolejnych dwóch latach dochodziło do zmian na stanowisku kierownika, najpierw został nim Eduard Senkowski, później Aleksander Uznański. Od 1857 roku kierownikiem był Lranz Grammatyka, adiunktem wspomniany uprzednio Leopold Lgocki, którzy pracowali razem do 1866 roku, do czasu likwidacji urzędu.
1855 – Proboszcz ks. Matuszewski zwrócił się z prośbą do Kurii Metropolitalnej w Krakowie o przyznanie drugiego wikariusza, żeby przejął część obowiązków katechetycznych w sześciu licznie uczęszczanych szkółkach, znajdujących się w gminach należących do parafii. Były to szkoły nisko zorganizowane.
1855–1861 – Władze austriackie wprowadziły w szkołach polskich język ojczysty jako jeden z przedmiotów nauczania, po podpisaniu m.in. konkordatu z papiestwem.
1856 – W Jaworznie utworzono urząd podatkowy (Steueramt). Był to właściwie punkt poboru podatków, zatrudniający trzech pracowników – poborcę, kasjera i kancelistę. W Jaworznie stanowisko poborcy sprawował Michael Gruszczyński, później Carl Langfort, kasjerem był Carl Wojacki, a kancelistami kolejno: Michael Fuehrer, Leopold Wesołowski.
1856 – Zbudowano odcinek torów od kopalni Fryderyk August do szczakowskiej stacji, gdzie jaworznickie przedsiębiorstwo miało własną bocznicę. Kolej długości 2,5 km zapewniała łączność z Koleją Krakowsko-Górnośląską. Była to tzw. kolej gwarecka.
1857 – Zaludnienie Szczakowej wzrastało bardzo szybko, mieszkały tutaj 573 osoby, w 1890 roku było to już 2.025 osób, w 1901 roku - 3.465 osób, w 1910 roku Szczakowa liczyła 3.723 mieszkańców.
1858, 1 stycznia – Odcinki kolejowe Kraków–Mysłowice i Szczakowa–Granica (Maczki) należące do Austriackich Kolei Państwowych zostały wykupione przez Kolej Północną Cesarza Ferdynanda.
1860 – Rozpoczęły się w Galicji przemiany autonomiczne. Mniej więcej w tym czasie na terenie Jaworzna i Byczyny pojawili się spiskowcy z Warszawy, którzy szerzyli tu propagandę niepodległościową.
1862 – Istniała w powiecie chrzanowskim, tak jak i w wielu powiatach Galicji zachodniej, "ława prowincjonalna". Była to grupa konspiracyjna rekrutująca kadry powstańcze. Jaworzno żywo reagowało na wszelkie poruszenia powstańcze, a zwłaszcza na wybuch Powstania Styczniowego.
1862 – W Niedzieliskach powstała cynkownia, podwalina późniejszej fabryki bieli cynkowej.
1865 – W Niedzieliskach powstają Zakłady Bieli Cynkowej (wpierw była to cynkownia), jako własność wrocławskich przemysłowców von Loebbecke'ów. Zakłady istniały do 1976 r.
1866, 31 grudnia – Uchwalona została, przygotowana przez Sejmową Komisję Edukacyjną, "Ustawa o języku wykładowym w szkołach ludowych i średnich Królestwa Galicji". Po uzyskaniu sankcji carskiej 22 czerwca 1867 r. stała się podwaliną autonomii kulturalno–oświatowej Galicji. Na podstawie tej ustawy język polski wprowadzono także w Jaworznie. Na mocy ustawy państwowej z 22 maja 1868 pozbawiono kościół dotychczasowych uprawnień w zakresie szkolnictwa i przekazano je władzy świeckiej.
1866, 12 sierpnia - Ustawa gminna ustanowiła oddzielne gminy - Jaworzno, Byczynę, Ciężkowice, Dąbrowę, Długoszyn, Jeleń i Szczakową. Wszystkie leżały w powiecie chrzanowskim, na terenie Wielkiego Księstwa Krakowskiego, które wchodziło w skład Galicji Zachodniej.
1867 – Urząd Powiatowy w Jaworznie wywłaszczył pola w Dąbrowie miejscowym gospodarzom i oddał je rodzinie Westernholzów. Ta zaś zatroszczyła się o byt swoich górników, kto miał własne konie mógł dobrze zarobić na przewozie węgla do Ładugi na Przemszy.
1868 – Otwarto bibliotekę wraz z czytelnią w Jeleniu. Biblioteka istniała do wybuchu I wojny światowej.
1868 - W całym cesarstwie wprowadzono podział tylko na powiaty (Kreise). Galicję podzielono na 82 powiaty i dwa miasta - Kraków i Lwów. Dla regionu jaworznickiego terenowym organem władzy było c.k. Starostwo Powiatowe w Chrzanowie.
1870, 1 grudnia – Rozporządzenie ministra Wyznań i Oświaty powołało rady szkolne okręgowe. Dla Jaworzna i okolic powołano Radę Szkolną Okręgową z siedzibą w Chrzanowie.
1871, lipiec – Rządowe kopalnie w Jaworznie i Niedzieliskach zostały wykupione przez wiedeńską spółkę bankierów i przemysłowców, utworzono Jaworznickie Gwarectwo Węgla Kamiennego (Jaworznoer Steinkohlen Gewerkschaft). Gwarkami założycielami byli członkowie czterech rodzin - Todesco, Gutmann, Schoeller i Springer, które należały do najwyższych kręgów gospodarczych i politycznych habsburskiej monarchii. W latach 1872-1886 prezesami spółki byli (na zmianę) Max von Springer i Eduard von Todesco. Wieloletnim prezesem był Dawid von Gutmann, który sprawował tę funkcję przez dwadzieścia lat (1887-1907). Później nastąpił okres kierownictwa Eugena Fould-Springera (1908-1910) oraz Feliksa Oppenheimera (1911-1919). Spółka była właścicielem kopalń do sierpnia 1919 roku.
1873, 2 maja – Ustawa sankcjonowana przez cesarza nadała szkolnictwu ludowemu charakter ogólnokształcący i obowiązkowy.
1873, czerwiec– Robert Doms uruchamia kopalnię. Nadanie w Jeleniu obejmowało pole górnicze o obszarze 36 ha, kopalnię należało dopiero zbudować. Wszystkie formalności zakończone zostały, w księgach górniczych zapisano dwie kopalnie węgla - Robert I i Robert II - położone w lesie, w okolicy zwanej Piasek, w gminie Jeleń, w starostwie chrzanowskim. W kopalni zatrudniano 82 robotników, w tym 12 kobiet.
1873 – Gwarectwo Jaworznickie nabyło kopalnie Pechnik.
1873, 15 lipca – Dwutygodnik "Krynica" poświęcony ojczystym zakładom zdrojowo–kąpielowym w numerze 3 w obszernym artykule "Zdroje żelaziste polskie, Jaworzno" zasygnalizował obecność na terenach Jaworzna wód żelazistych o naturalnej ciepłocie dochodzącej do 35 stopni. Źródło tryskało na głębokość 60 sążni poniżej murowanej bramy, prowadzącej do głównego podkopu tutejszej kopalni węgla. Redakcja ubolewała, że nigdy nie było ono spożytkowane dla celów leczniczych, a wodę żelazistą odprowadzano ocembrowanym rowem poprzez las do Przemszy Czarnej (prawdopodobnie chodziło o rzekę Przemsza Biała i kopalnię w Niedzieliskach), dbając tylko o to, żeby zabezpieczyć kopalnię przed zalaniem. ==>Zobacz
1875 – Istniejąca od początku okresu autonomicznego jednoklasowa szkółka w Jaworznie została przekształcona w czteroklasową. Jednocześnie na Pechniku otwarto jednoklasówkę.
1876 – Na zlecenie Jaworznickiego Gwarectwa Węglowego wybudowano krótszą drogę do Chrzanowa, przez Byczynę. Wkrótce nadano jej status drogi powiatowej. Jednocześnie wydłużono drogę w kierunku Mysłowic, budując kolejne odcinki przez Dąbrowę aż do Jęzora.
1878 – Gwarectwo Jaworznickie nabyło kopalnie węgla w Dąbrowie należące do L. Westenholza. W ten sposób poza gwarectwem pozostała tylko prywatna kopalnia rodziny Domsów.
1878 – Zaniechano eksploatacji węgla w Dąbrowie, po czym kopalnie uległy zatopieniu. Przyczyn upadku kopalń dąbrowskich należy szukać w konkurencji węgla z kopalń górnośląskich, który zalał rynki ówczesnej Galicji.
1883 – Powstaje cementownia "Szczakowa" jako spółka akcyjna. Spółka wykupiła tereny i urządzenia po istniejącej tu małej prywatnej fabryce cementu i przystąpiła do wykonania inwestycji na wielką skalę. W 1885 spółka zatrudniała ok. 200 osób przy rocznej produkcji ok. 4000 ton surowca.
1882 – Powstała czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Szczakowej.
1882, marzec – Inspektor kopalni i intendent dóbr narodowych Linowski przedłożył wykaz kosztów poniesionych w związku z wybudowaniem "czterech dubeltowych pieców, każdy o 16 szuflach" w hucie cynkowej w Jaworznie.
1882 – Na terenie Borów miało miejsce zjawisko społeczno–religijne, uznawane przez wielu za objawienie, chodź sceptycznie traktowane przez Kościół. Chadzały tam tysiące ludzi z całej okolicy, układano modlitewne pieśni i wiersze. Latem tego roku parafianie wysunęli wobec proboszcz inicjatywę wzniesienia krzyża i statuy Matki Boskiej w miejscu otaczanym kultem.
1883 – Uruchomiono fabrykę sody amoniakalnej, produkcja odbywała się metodą Solvaya, a okolicę, gdzie wywożono chlorek wapnia, długo nazywano Wapniówką. Fabryka pozostała w spółce z Jaworznickim Gwarectwem Węgla Kamiennego. W 1909 roku przeniesiono ją do Borku Fałęckiego koło Krakowa.
1883–1884 – Budowa kaplicy w Szczakowej. Rada Gminna wydając zezwolenie na założenie cegielni zobowiązała właściciela do ofiarowania na cel przyszłej kaplicy 5000 sztuk cegieł.
1884 – Z tego roku pochodzi najstarszy znany nagrobek na Cmentarzu żydowskim w Jaworznie–Podłężu, przy obecnej Alei J. Piłsudskiego. W lipcu tegoż roku teren, na którym znajduje się cmentarz, wykupił Jakób Bester, a potem w spadku odziedziczył syn Józef.
1885 – Powstała biblioteka i czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Byczynie.
1885 – Cementownia w Szczakowej ruszyła z produkcją, posiadała wtedy 3 piece do wypalania. Zatrudniała 200 robotników, roczna produkcja wynosiła 6.000 ton. Zakład był stale modernizowany i był jednym z najnowocześniejszych zakładów tego typu w Europie.
1888 – Przeprowadzono ulicę Jeleńską przez ogrody plebańskie, płacąc odszkodowanie 50 centów za sążeń. Ulicę tę zbudowano wzdłuż szlaku wydeptanego przez przechodniów i wyjeżdżonego przez furmanki, gdyż od dawna chadzano tędy do kopalni oraz do szkoły. Głównie w trosce o dzieci wybrukowano z jednej strony chodnik dla pieszych.
1888 – W Szczakowej oddano do użytku budynek rady gminnej przy ul. Jagiellońskiej. Utworzono komisję sanitarną pod kierownictwem lekarza dr Leona Buchbindera, ustanowiono stanowisko akuszerki gminnej i zorganizowano punkt sanitarny.
1889 – Założono Towarzystwo Weteranów Wojskowych w Jaworznie im. J. E. Horsetzkyego, zatwierdzone w 1906 r. Skupiało w 1912 r. 186 członków i kierowane było przez Franciszka Schattanka.
1889, ok. – Zaprzestano eksploatację węgla w Ciężkowicach, bagnisty teren utrudniał wydobycie kopaliny. Węgiel szukał tu i eksploatował zamożny bankier z Wiednia Maks Low Beer.
1890 – Statystyki podają, że w Jaworznie znajdowały się 703 domy, a w 1814 było ich 614.
1890 – Abraham Spira rozpoczął produkować gaz oświetleniowy w okolicy dzisiejszej ul. Kolejarzy. Produkcja przeznaczona była dla potrzeb stacji kolejowej, fabryki sody oraz osady Piasek.
1891 – Powstała biblioteka i czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Byczynie.
1892, 5 stycznia – Otwarta została czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Jaworznie przy wsparciu proboszcza ks. Pawlikowskiego i ks. Władysława Jelonka, który został jej kierownikiem. Inauguracyjne spotkanie zgromadziło 1000 uczestników. Krakowskie TOL przekazało na początek 156 książek. W ramach prac czytelni organizowane były wycieczki górników do Krakowa, akcje odczytowe oraz obchody patriotyczne.
1892, 15 października – Na łamach czasopisma "Lud Polski" w numerze 20 Piotr Przecławiak w artykule "Z okolic Jaworzna" charakteryzuje ciężkie warunki chłopów i robotników z okolic Jaworzna, znaleźć tam można liczne oskarżenia pod adresem samorządów gmin : "Gruby materializm zaślepia ojców gminy (Jaworzna), każdy myśli o sobie, nie pojmuje jeszcze zakresu swego działania i atrybucji, przestrzega tylko zasady, by nie przyjmować na gminę żadnego obowiązku, choćby nawet na najpożyteczniejsze dla niej zakłady – a o podniesienie i rozwoju gminy nikt nawet nie marzy".
1893 – W Jaworznie istnieje Sąd Powiatowy, któremu podlegały takie miejscowości jak: Byczyna, Ciężkowice, Dąb, Dąbrowa, Długoszyn, Jeleń i Szczakowa. Jaworzno było największą gminą w powiecie chrzanowskim
1894, 17 stycznia – Zatwierdzony został statut Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Jaworznie. Działali w nim m.in. Julian Tomaszewski, Stanisław Słonimski, Romuald Smereczański, Wincenty Cichalewski, Władysław Broniowski, Edward Smolka, Stanisław Lizak, Franciszek Racek.
1894 – Robert Wilhelm Doms junior ponownie uruchamia kopalnie w Jeleniu, uzyskuje dodatkowe pole górnicze, teraz posiada łącznie 3,6 km² pól górniczych. Nie zarządzał nią osobiście, oddał kopalnię w dzierżawę Juliuszowi Przeworskiemu, z którym podpisał 10-letni kontrakt. Umowa obejmowała okres od 1 września 1896 roku do 31 sierpnia 1906 roku. Dzierżawca otrzymał prawo eksploatacji węgla na polach Robert I i Robert II.
1895, 14 czerwca – Założono Kasę Bracką w Jeleniu. Kasa miała charakter oszczędnościowo–pożyczkowy, była źródłem taniego kredytu i ochroną przed lichwą żydowską.
1895 – Po krwawych wypadkach w Białej (obecnie Bielsko–Biała) ogłoszono strajk protestacyjny, przyłączyli się do niego m.in. górnicy z Jaworzna.
1895 – Wybuchł strajk 380 robotników w fabryce sody w Szczakowej, którzy żądali podwyżek płac, zmiany warunków dokonywania wypłat (co 2 tygodnie a nie co 6), poprawy jakości żywności wydawanej z magazynów oraz ochrony przed brutalnością i poniżaniem ich przez pracowników nadzoru i administracji. Po 4 tygodniach strajku robotnicy odnieśli sukces, większość ich postulatów spełniono.
1895 – Wójtem Szczakowej został Blumenfeld, który ustępując ze stanowiska otrzymał wyrazy uznania za swoją działalność.
1895 – Zawiązał się komitet budowy kościoła w Szczakowej, który wystąpił do Kurii z prośbą o wyrażenie zgody na budowę kościoła i usamodzielnienie się Parafii.
1896, 3 lipca – Szczakowa uzyskała prawa gminy miejskiej.
1896 – Przy ul. Jagiellońskiej w Szczakowej, przed budynkiem rady gminnej pojawiły się latarnie gazowe. Było to pierwsze uliczne oświetlenie w rejonie Jaworzna.
1897, 3 stycznia – Formalnie w życie wchodzi ustawa małomiasteczkowa. Stanowisko wójta gminy Szczakowa sprawował wtedy Fryderyk Mandel - były pracownik fabryki sody, który pochodził z Cieszyna. Niedługo cieszył się stanowiskiem pierwszego burmistrza Szczakowej, zmarł nagle 11 grudnia 1897 roku i został pochowany w Cieszynie. Przez pewien czas zastępstwo pełnił Bernard Selinger.
1897, 1 maja – Po "odtrąbieniu" rano pobudki z wieży kościelnej, robotnicy z Jaworzna wraz z orkiestrą na czele wyruszyli na spotkanie z robotnikami Szczakowej. Po zgromadzeniu w Rynku, przy śpiewie robotniczych pieśni "Serdeczna Matko", wyruszyli w kierunku Szczakowej, lecz pochód został rozpędzony na moście przez żandarmerię i dragonów.
1897 – Przy fabryce sody w Szczakowej założono ochotniczą straż pożarną na czele z niejakim Jellinkiem.
1898 – Po wyborach w Szczakowej burmistrzem został Samuel Boehm.
1898 – W Jeleniu powstało Stronnictwo Chrześcijańsko–Ludowe. Ich członkami byli m.in. Wawrzyniec Helbin, Józef Mzyk, Leopold Mzyk, Franciszek Dyląg, Karol Miłkowski.
1898 – Powstaje w Jaworznie pierwsza elektrownia. Przy szybie "Rudolf" Jaworznickiego Gwarectwa zainstalowano 2 agregaty prądu stałego (2 x 150 V) o łącznej mocy 320 kW, co umożliwiło oświetlenie kopalni i pobliskich domów.
1898, 28 czerwca – Władze wyraziły zgodę na budowę kościoła parafialnego w Szczakowej. Poświęcenia kamienia węgielnego odbyło się 18 września 1898 roku. Obok kamienia węgielnego wmurowano akt erekcyjny. Budowę zakończono w roku 1903.
1898, 29 sierpnia – Wystawiono dokument koncesyjny dla przedsiębiorstwa: Kolej Lokalna Piła–Jaworzno. Koncesjonariuszem był Robert Doms. Koncesja ważna do 28 sierpnia 1988 roku. Trasa objęta przywilejem koncesyjnym: Piła (Bolęcin) – Jaworzno z odnogą do Chrzanowa.
1898, 15 września – Objęcie własności przedsiębiorstwa Kolej Lokalna Piła–Jaworzno przez Towarzystwo Akcyjne Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno.
1898, 14 października – W kościele św. Wojciecha w Jaworznie odbył się ślub Franciszka Raczka, przyszłego burmistrzem miasta, z młodszą zaledwie o rok Felicją Jadwigą Wendt. Świadkami byli znani w mieście Franciszek Schattanek i Władysław Broniowski.
1900 – Przy ulicy Królowej Jadwigi wybudowano Wielką Synagogę. Poza nabożeństwami, odbywały się w niej zajęcia szkoły talmudycznej, a w piątki organizowane były prezentacje talentów śpiewaczych młodych kantorów. W pierwszych dniach II wojny św. synagoga została uszkodzona wybuchem pocisku, następnie zdewastowana przez chuliganów.
1900 – Z inicjatywy ks. Stanisława Stojałowskiego założone zostało Stowarzyszenie Chrześcijańsko–Ludowe "Bratnia Pomoc" w Jaworznie, którego celem było niesienie pomocy swym członkom, pielęgnowanie wzajemnej miłości i braterstwa, urządzanie odczytów, utrzymywanie czytelni i biblioteki, zabaw i przedstawień amatorskich. Komórki Stowarzyszenia powstały w Jeleniu, Szczakowej i Dąbrowie.
1900 – Powstało Stowarzyszenie "Przyjaźń Jaworznicka". Stowarzyszenie, kierowane było przez wiele lat przez ks. Józefa Sosina. Obok pracy oświatowej, prowadzenia biblioteki, walki z alkoholizmem, blisko współpracowało z polskim Zjednoczeniem Zawodowym Chrześcijańskich Robotników. Aktywnie włączało się do zabiegów poprawiających warunki socjalno–bytowe miejscowym górnikom.
1900–1903 – Wybudowano lokalną linię kolejową Jaworzno – Chrzanów z bocznicami dla miejscowych kopalń oraz odcinek Jaworzno – Szczakowa z bocznicą dla cynkowni w Niedzieliskach (później fabryka bieli cynkowej). Dla ruchu pasażerskiego uruchomiono relacje pociągów na liniach: Jaworzno – Chrzanów, Jaworzno – Bolęcin oraz Jaworzno – Alwernia. W tutejszych osadach (Byczyna, Bory) powstały przystanki kolejowe, a w Jaworznie dworzec kolejowy.
1900, 27 października – Otwarto odcinek kolejowy Piła–Jaworzno o łącznej długości 21 649 km. Właścicielem odcinka było Towarzystwo Akcyjne Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno.
1900 – Nominalna wartość kapitału zakładowego Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno wynosiła 2 070 196 koron w tym: 464 tys. koron w akcjach, 928 tys. koron w obligacjach i 678,196 tys. koron kredytu. W 1904 r. wartość ogólna wynosi 2 107 166 koron, w 1905 r. wynosi 2 279 000 koron, w 1910 r. 2 349 000 koron. W 1912 r. wartość całkowita wynosi 2 449 000 koron, w tym 722 tys. w akcjach i 1727 tys. kredytu.
bibliografia
1796, 21 marca – Austriacki cesarz Franciszek I uroczyście ogłosił wcielenie ziem polskich, zapowiadając jednocześnie, aby nowi poddani zachowywali się „w spokojności i posłuszeństwie". Informację uroczyście ogłoszono w Krakowie 27 kwietnia 1796 roku – z ratusza zdjęto polskiego orła, zawieszając herb cesarstwa Austrii.
1796, 17 sierpnia – Odbyło się Uroczyste homagium, czyli złożenie przysięgi wierności przez reprezentantów polskiego społeczeństwa. Uroczystość odbyła się w kościele Mariackim. Przy biciu dzwonów kościelnych i huku armat salutowych, komisarz cesarski książę Auersperg odebrał przysięgę wierności, złożoną po łacinie i po polsku. Działo się to przy udziale wojska, urzędów i sądów oraz zgromadzonych korporacji miejskich, duchowieństwa, magistratu, uniwersytetu i szlachty. W Sukiennicach zorganizowano obiad dla kilkuset osób. Miasto było iluminowane, wieczorem odbył się bal, który trwał do 5 rano.
1797 – Jaworznicki region należał do dystryktu Olkusz.
1797, 31 stycznia – W Krakowie ustalono ostatecznie granicę prusko–austriacką, która na pewnym odcinku biegła wzdłuż rzeki Przemszy i dalej tzw. granicą suchą do rzeki Pilicy. Granica została wytyczona biegiem Przemszy pod Jeleniem oraz Białej Przemszy w okolicy Długoszyna, Szczakowej i Ciężkowic.
1801 – Pierwszy znany sołtys Dąbrowy – Marcin Guja, wzmiankowany także w źródłach w roku 1809.
1801 – Sołtysem Długoszyna był Walenty Hujek, a przysiężnym Wojciech Koziarz.
1801 – W Ciężkowicach odnotowano, że funkcję sołtysa pełnił Wojciech Szpera, przysiężnym był Piotr Ślusarczyk. Prawdopodobnie Szpera pełnił funkcję przez kilka następnych kadencji.
1801, 2 września – Dokument poświadcza istnienie samorządów wiejskich na jaworznickich terenach. Jest to kontrakt – zawarty między zarządem Urzędu Gospodarczego w Jaworznie i gromadami: Jaworzno, Byczyna, Dąbrowa, Długoszyn, Ciężkowice, Bór Biskupi, Bukowno, Luszowice i Góry Luszowskie – o zamianę danin w naturze na opłaty gotówkowe. W imieniu gromad podpisali dokument wójtowie z przysiężnymi, a w imieniu Urzędu Gospodarczego dwaj urzędnicy austriaccy (podpisy nie zostały odczytane). Kontrakt został spisany w 3 egzemplarzach, z których jeden w imieniu wszystkich gromad otrzymał wójt Jaworzna jako „gromady głównej". Drugi wysłany został do władz nadrzędnych, a trzeci egzemplarz pozostał w kancelarii w Jaworznie. Przy tym dokumencie nie było pieczęci.
1803 – Jaworznicka okolica należała do cyrkułu krakowskiego i dystryktu w Krakowie jako dominium, czyli najniższy szczebel administracji publicznej. Dawna własność skarbu Rzeczypospolitej automatycznie przeszła na rzecz austriackiego skarbu państwa.
1803 – Dokonano połączenia Galicji Wschodniej i Zachodniej. Odtąd Galicja Zachodnia nazywana była Młodszą lub Nową, a na jej terytorium utworzono sześć nowych cyrkułów: krakowski, kielecki, sandomierski, siedlecki, włodawski i stopnicki. Cyrkuły podzielone były na 3 okręgi z komisarzami na czele. Najniższym ogniwem administracji były tzw. dominia na wsi oraz magistraty w miastach. Dominium to była zwierzchność, którą stanowili właściciele wielkiej własności ziemskiej.
1805, 17 marca – Pierwsze nadanie pola górniczego w Dąbrowie zwanego Fortuna I, o powierzchni 23 miar górniczych, otrzymał Abraham Wanderschild.
1805 – Antoni Pechnik zakłada kopalnię węgla w Jaworznie.
1805 – W Dąbrowie powstaje kopalnia "Wieliczka", będąca własnością tzw. Kompanii Wielickiej, złożonej z udziałowców Polaków i Austriaków. Do tej spółki należeli m.in.: Tomasz Chromy, lekarz z Chrzanowa i ks. Ignacy Słupski, proboszcz z Wieliczki.
1806 – Potocki uruchamia w Dąbrowie kopalnię. Formalne nadanie praw górniczych miało miejsce 9 grudnia 1807 roku na nazwisko Ignacego Potockiego, który nie pochodził z magnackiego rodu Potockich. Kopalnię określano nazwą Fortuna II. Ignacy Potocki sprzedał swoją kopalnię w 1812 roku księciu Anhalt-Pless, który dla zapewnienia zbytu węgla zbudował ałunownię i rozpoczął budowę cynkowni.
1808 – Początek przemysłu hutnictwa cynkowego w Jaworznie. Powstała pierwsza huta cynku opalana węglem.
1809, 18 marca – Działalność wiejskiego samorządu z okresu zaboru austriackiego potwierdzają dwa dokumenty. Pierwszy z nich to kwit wystawiony na kwotę 10 złr. za podwody do Olkusza dla 50 cetnarów siana odwożonych do magazynu. Widnieją na nim podpisy „xxx Guja, wójt Dombrowski". Dokument uwierzytelniony został pieczęcią odbitą w czerwonym laku. Drugi dokument, z 29 czerwca 1809 roku, to zaświadczenie o zapłaceniu podatków z chałupy nr 96 w Jeleniu, podpisany przez wójta Franciszka Sojkę i przysiężnych: Antoniego Karwetę i Jędrzeja Banasika. Dokument został uwierzytelniony pieczątką z czerwonego laku.
1809–1815 – Jaworzno w Księstwie Warszawskim.
1809, 15 lipca – Przez bramę Floriańską w Krakowie wjechała polska kawaleria z księciem Józefem Poniatowskim na czele. Ludność gromadnie zebrana na ulicach, w oknach, a nawet na dachach kamienic z ogromnym entuzjazmem witała wkraczających. Rzucano kwiaty przed księcia, to znów gromady chłopców rzemieślniczych zrywały pozostałe orły austriackie, tłukąc je i rzucając pod nogi postępującego wojska.
1809, 7 grudnia – Oficjalne uznanie nowych terenów ogłosił książę warszawski Fryderyk August. Z przyłączonych do Księstwa Warszawskiego ziem zaboru austriackiego zorganizowano cztery departamenty: krakowski, radomski, lubelski i siedlecki. Pod względem administracyjnym Księstwo Warszawskie podzielone zostało na sześć, a od 1809 roku, na dziesięć departamentów. Departamenty składały się z powiatów, a powiaty dzieliły się na miasta i gminy, a te ostatnie na gromady.
1809–1810 – W Jeleniu na stanowisku sołtysa wymieniony został Franciszek Sojka i przysiężni: Antoni Karweta oraz Jędrzej Banasik.
1811 – W Szczakowej odnotowano, że sołtysem był Grzegorz Gaj. W następnym roku pełny skład szczakowskiej ławy był następujący: Grzegorz Kuś był sołtysem, Jan Jelonek i Mikołaj Szczyrba byli przysiężnymi.
1811 – Podobnie jak w Sierszy tak i w Dąbrowie powstała huta cynku, opalana węglem.
1811–1812 – Sołtysem w Ciężkowicach był Mateusz Ciołczyk, a rok później Stanisław Ciołczyk. Przysiężnymi byli: Wojciech Białas, Ignacy Bzdyś, Bartłomiej Haczek, Jan Piętak, Walenty Pstraś (lub Stras).
1811–1812 – Sołtysem Dąbrowy był Jan Musiał, a w następnej kadencji Jan Palian. Przysiężnymi byli: Wojciech Musiał, Jan Musiał, Jędrzej Skulich i Sebastian Duszyk.
1811–1815 – W Jaworznie wybudowano, w okolicy dzisiejszej ulicy Olszewskiego, pierwsze budynki mieszkalne przeznaczone dla pracowników kopalni. Później osiedle było powiększane, budowano standardowe budynki z przylegającym małym ogrodem i zabudowaniami gospodarczymi (chlewik, stajnia). Mieszkał tutaj również Aleksander Kuszański, pierwszy lekarz w tej okolicy, który od 1819 roku zajmował stanowisko chirurga przy rządowych kopalniach i hutach. Również kierownik pierwszej szkółki początkowej - otwartej w 1818 roku – Franciszek Kozak otrzymał jeden z domków do zamieszkania.
1811–1813 – Sołtysem Długoszyna był Tomasz Żyłka, przy którym przysiężnymi byli: Ignacy Musiał i Jan Skupień.
1815–1846 – Jaworzno wchodziło w skład Rzeczypospolitej Krakowskiej – Wolnego Miasta Krakowa.
1815, około – Antoni Pschorn, zarządca przedsiębiorstwa górniczego w Dąbrowie, odnalazł pokład węgla i wykupił nadanie górnicze. Nie rozwijał jednak produkcji, sprzedał własność górniczą krakowskiemu przedsiębiorcy Piotrowi Steinkellerowi, który w 1822 roku założył tutaj swoje przedsiębiorstwo.
1815–1846 – W latach Rzeczpospolitej Krakowskiej działało przedsiębiorstwo pod nazwą Jaworznickie Kopalnie i Huty Rządowe, była to własność skarbowa. Przedsiębiorstwo składało się z kilkunastu kopalń galmanu, głównie z Długoszyna, jednej głębinowej kopalni węgla zwanej Fryderyk August, która posiadała dwa poziomy wydobywcze i cztery szyby. Były także cztery kopalnie odkrywkowe. W najbliższym sąsiedztwie działała jedna ałunownia oraz dwie cynkownie, zwane Stara i Nowa Huta. W latach 20 XIX powiększyło się m.in. o przedsiębiorstwa Piotra Steinkellera w Niedzieliskach, które zostało od niego wykupione przez władze krakowskie.
1815, 18 października – Utworzenie Wolnego Miasta Krakowa z południowego fragmentu Księstwa Warszawskiego jako republiki konstytucyjnej opartej na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji. Na jego terytorium znajdowały się – poza Krakowem – 224 wsie (ok. 60% z nich było w rękach prywatnych właścicieli) i 3 prywatne miasteczka: Chrzanów, Trzebinia i Nowa Góra. W 1815 roku liczyło ok. 95 tysięcy mieszkańców. Najmożniejszym rodem Wolnego Miasta byli Potoccy z Krzeszowic, właściciele 11 wsi.
1816, styczeń – Dokonano reformy administracyjnej Wolnego Miasta dzieląc je na 9 gmin miejskich (w obrębie miasta Krakowa) i 17 gmin wiejskich (I Kościelniki, II Mogiła, III Modlnica, IV Babice, V Rybna, VI Czernichów, VII Liszki, VIII Zwierzyniec, IX Bobrek, X Jaworzno, XI Kościelec, XII Młoszowa, XIII Poręba Żegoty, XIV Lipowiec, XV Krzeszowice, XVI Pisary, XVII Chrzanów).
1818 – W jaworznickiej okolicy, poza złożami węgla, były również pokłady galmanów, czyli rud cynkowych. Z tego powodu uruchomiono w Jaworznie pierwszą cynkownię. Druga rozpoczęła produkcję dwa lata później. Obie znajdowały się w dzielnicy Stara Huta.
1820 – Utworzono stanowisko inspektora Jaworznickich Kopalń i Hut Rządowych, które piastowali kolejno: Antoni Golz (1820-1821), Antoni Pschorn (1822-1835), Ludwik Wierciński (1836), Ignacy Szarzyński (1836-1846).
1822 – W okolicy zwanej Niedzieliska Piotr Antoni Steinkeller zakupił nadanie górnicze. Wybudował kopalnię węgla kamiennego, a obok cynkownię, którą nazwał Józefina, na cześć swojej matki. zatrudniał 80 osób dla których wybudował osiedle robotnicze. Rudy galmanu sprowadzał z Długoszyna i Byczyny. Steinkeller był także inicjatorem budowy szpitala górniczego w Jaworznie.
1822 – Doszło do zmiany właścicieli - kopalnia Fortuna I w Dąbrowie, przeszła na własność Maurycego Samelsohna, a Fortunę II kupił Antoni Hoelzel.
1823 – Chłopi z Jaworzna nie chcą odrabiać pańszczyzny i wypowiadają posłuszeństwo wójtowi. Powodem są trudne warunki i wyzysk. Senat RK chcąc przełamać opór przeciwko pańszczyźnie i zapobiec porzucaniu pracy przez górników zatrudnionych w kopalniach skarbowych, wysłał do Jaworzna intendenta dóbr rządowych, Paprockiego, z 10 żołnierzami milicji.
1823 – Sprowadzono do Jaworzna dwie mechaniczne sikawki, jedną na potrzeby wsi, drugą dla ochrony kopalń i hut rządowych. Był to początek gminnej i przemysłowej straży pożarnej.
1823 – Władze Rzeczpospolitej Krakowskiej zorganizowały pierwsze placówki służby zdrowia. Utworzono stanowisko lekarza przy przedsiębiorstwie górniczym, który służył również miejscowej ludności. W 1833 roku utworzono stanowisko akuszerki, czyli położnej rejonowej.
1823–1824 – Kopalnie w Dąbrowie Fortuna I i Fortuna II wraz z ałunowniami i cynkownią nabyła Fryderyka Ludwika Westenholz. W styczniu 1839 roku kupiła w Dąbrowie kolejne 7 miar górniczych, gdzie uruchomiła kopalnię Fortuna III. Właścicielkę reprezentował jej mąż - Fryderyk Westenholz. Po śmierci żony, Fryderyk nie mając własnych dzieci, spadkobiercą uczynił swojego bratanka - Ludwika Westenholza. Po śmierci swego wuja Ludwik jako samodzielny właściciel kupił dla siebie tytuł barona cesarstwa austriackiego. Znalazło to zaraz odbicie w nazwie przedsiębiorstwa, które nazywało się odtąd Freiherr v. Westenholzsche Berg-Gewerkschaft Dombrowa, czyli Zakład Górniczy barona von Westenholza.
1826, 23 lipca – Zmarł proboszcz Flaszkiewicz. Administratorem parafii został ks. Ignacy Rogalski, który kontynuował posunięcia gospodarcze swego poprzednika. Uważał on, że zmarły proboszcz dzięki propinacji parafię dźwignął i że Kościół nie powinien z tego źródła dochodów rezygnować, bo alkohol nie jest złem, jeżeli używa się go z umiarem i godziwie. To właśnie za czasów proboszcza Flaszkiewicz wybudowano nową karczmę, która nie na rękę była administracji rządowej, która także posiadała własną konkurencyjną karczmę.
1826, 15 grudnia – Plebanem Kościoła Parafialnego w Jaworznie mianowany został ks. Jan Chorąży, dotychczasowy wikariusz w Rudawie.
1827 – Władze Rzeczpospolitej Krakowskiej przeprowadziły reformę jaworznickich wsi, znosząc pańszczyznę. Wszyscy tutejsi chłopi otrzymali ziemię i gospodarstwa na warunkach tzw. wieczystej dzierżawy. Oznaczało to w praktyce posiadanie ziemi na własność. Za jej użytkowanie płacono czynsz w wysokości określonej prawem.
1830, 9 grudnia – Wybuchł pożar w stodołach plebańskich. Spłonęło zboże w snopach, spichlerz z ziarnem i sprzętem, czyli wszelka żywność dla ludzi i zwierząt. O spowodowanie pożaru podejrzewano miejscowych chłopów, co wskazuje na nieufność między folwarkiem plebańskim a wsią.
1831 – Przeszła przez Jaworzno zaraza, groźna epidemia (cholera).
1832–1833 – Rozpoczęto generalną przebudowę kościoła parafialnego w Jaworznie. Senat Wolnego Miasta Krakowa przyznał na ten cel dużą kwotę. Proboszczem był wtedy ks. Leksiński. Na fasadzie nowego, późno klasycznego kościoła umieszczono datę MDCCCXXXIII, a w elewację wieży wkomponowano herb Wolnego Miasta Krakowa. Dawne prezbiterium przebudowane zostało na kaplicę św. Barbary – patronki górników.
1833–1838 – Wybudowano drogę, łączącą Kraków z Jaworznem, o twardej nawierzchni, biegnącą od Krakowa przez Krzeszowice, Trzebinię i Chrzanów. Od Chrzanowa wiodła przez Balin i Jeziorki. Do Jaworzna prowadziła przez dzisiejszą ulicę Insurekcji Kościuszkowskiej.
1835 – Rząd Rzeczypospolitej Krakowskiej wykupił i połączył z jaworznickimi zakładami, prywatną kopalnię wraz z hutą cynku należącą do znanego przemysłowca Piotra Steinkellera. Zakład znajdował się w okolicy zwanej Niedzieliskami.
1836 – Dane źródłowe podają, że do szkoły w Dąbrowie uczęszczało ponad 100 dzieci i 30 górników. Szkoła powstała na początku XIX w., z początku kształcono tu przede wszystkim górników, ponieważ analfabeta nie mógł obsługiwać maszyny parowej. Nauczycieli opłacała gmina i częściowo kopalnie.
1838, 15 sierpnia – Inspektor górniczy Ignacy Szarzyński bez uprzedniego porozumienia kazał wiercić na gruntach plebańskich w poszukiwaniu węgla. Zirytowany proboszcz udał się tam ze swoimi ludźmi, odebrał górnikom świdry i narzędzia a oddał je dopiero po uzyskaniu obietnicy, że otrzyma odszkodowanie.
1838 – Fryderyk Westenholz, otrzymał zezwolenie na poszukiwania górnicze w rejonie Rudnej Góry (okolice wsi Jeleń). W 1840 roku sprzedał je Filipowi Saint-Genois. W1856 roku pole górnicze w Jeleniu kupił Edward Riedel z Tylmanowej, który wkrótce sprzedał je Józefowi Panz ze Lwowa. Wreszcie w 1869 roku pole górnicze nabył Robert Doms, przedsiębiorca ze Lwowa. Ten ostatni nabywca nie czynił sobie złudnych nadziei w zakresie wydobycia rudy żelaza, kupione nadanie górnicze od razu zgłosił w zakresie eksploatacji złóż węgla kamiennego.
1839 – Przeprowadzono reorganizację administracji, zniesiono gminy okręgowe i wprowadzono w to miejsce dystrykty, z komisarzami na czele. Jeden dystrykt stanowiło miasto Kraków z przedmieściami, w okręgu było 9 dystryktów, z których dystrykt V miał siedzibę w Jaworznie, obejmował wsie: Byczyna, Dąbrowa Narodowa z Jęzorem, Długoszyn, Jaworzno, Jeleń, Szczakowa, Ciężkowice, Góry Luszowskie i Luszowice.
1839 – W Jaworznie zaczęły obowiązywać tabliczki z numerami domów.
1842, marzec – Zorganizowano szpital górniczy, przeznaczony dla załogi jaworznickiego przedsiębiorstwa, ale pełniący również opiekę medyczną nad miejscową ludnością.
1842–1843 – Na zlecenie Senatu Wolnego Miasta Krakowa geometra górniczy, Chachulski, wykonał mapę zawierającą projekt ulic i granic przyszłego miasta Jaworzna. Był to prawdopodobnie pierwszy plan zagospodarowania miasta, niestety mapa nie zachowała się do dnia dzisiejszego.
1842–1848 – W Jaworznie był czynny Dom Pracy. Nadzorcą był Józef Wiślicki. W 1846 r. było w nim 60 mężczyzn i 4 kobiety. Dom Pracy był instytucją przymusowej pracy, trafiały tutaj "elementy włóczęgowskie i źle prowadzący się". Pracę świadczył głównie dla przemysłu hutniczego i kopalnictwa.
1844, 1 marca – Senat Rzeczypospolitej Krakowskiej wystawił koncesję dla Kolei Krakowsko–Górnośląskiej (Krakau–Oberschlesische Einsenbahn). Koncesjonariuszem był Fryderyk Loebecke, Teodor Reimann, Ferdynand Schiller. Koncesja była ważna bezterminowo. Trasa objęta przywilejem koncesyjnym: Kraków– Mysłowice z odnogą do Granicy (obecnie Sosnowiec Maczki).
1845, 4 kwietnia – Towarzystwo Kolei Krakowsko–Górnośląskiej objęło na własność przedsiębiorstwo – Kolej Krakowsko–Górnośląska.
1847–1850 – Nominalna wartość kapitału zakładowego Kolei Krakowsko–Górnośląskiej wyniosła 1 500 000 talarów pruskich, każdego roku. Wartość liczona w akcjach.
1844–1847 – Wybudowano kolonię robotniczą w Niedzieliskach przy Hucie Cynku.
1846, 20–21 lutego – Wybuchła rewolucja krakowska. Brali w niej udział liczni górnicy z Jaworzna i Wieliczki. Między innymi organizowali dostawy broni i amunicji dla oddziałów powstańczych, współpracując z okolicznym ziemiaństwem.
1846, 20 lutego – Policja rozpoczęła rewidowanie osób w poszukiwaniu broni. Aresztowano, między innymi, ks. Berezińskiego, ks. Niewiadomskiego i Stefana Starowiejskiego, którym jednak udało się uciec z więzienia.
1846, listopad – Jaworzno miało otrzymać prawa miejskie. Niestety jak wiadomo Rzeczypospolita Krakowska już nie istniała.
1846–1918 – Jaworzno w Wielkim Księstwie Krakowskim. Zabór ziem przez Austro–Węgry powstał de facto z większości ziem dawnego Wolnego Miasta Krakowa, tworząc jedną prowincję koronną – Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator.
1846–1871 – Powstało nowe przedsiębiorstwo Skarbowe Zakłady Górnicze w Jaworznie, do którego należały trzy kopalnie węgla - Fryderyk August, Jacek, Niedzieliska, kilka kopalń galmanu, cynkownia w Niedzieliskach oraz ałunownia w Jaworznie.
1847, 14 października – Otwarto odcinek kolejowy Kraków–Mysłowice należący do Towarzystwa Kolei Krakowsko – Górnośląskiej, czyli tzw. Cesarsko–Królewskiej Uprzywilejowanej Kolei Północnej Cesarza Ferdynanda. Odcinek miał długość 65 471 km. Na linii kolejowej znajdowała się stacja Szczakowa, będąca ostatnim przystankiem przed granicą z Prusami.
1847 – Nastąpiło podpisanie umowy granicznej regulującej utrzymanie małego ruchu granicznego w celu umożliwienia uprawy gruntów przygranicznych, należących do obywateli innego państwa. Chodziło o to, że twórcy granicy na rzece Przemsza nie wzięli pod uwagę naturalnych właściwości rzeki, której żywe procesy erozyjne powodowały zmienność koryta, przyczyniając się tym samym licznych nieprzewidzianych kłopotów. Okazało się, że na prawym brzegu Przemszy, należącym do zaboru pruskiego, pozostały trzy skrawki terenu będące własnością Jaworzna, które było wtedy częścią zaboru austriackiego. Natomiast, na lewym brzegu Przemszy, części zaboru austriackiego pozostały znaczne połaci gruntu należące do wsi Dziećkowice (Główicze Koło, Niedźwiedzie Koło, Rybakowe Koło, Ostrówek), która leżała na terytorium Prus.
1848, 15 kwietnia – Otwarto odcinek kolejowy Szczakowa–Granica (Maczki) należący do Towarzystwa Kolei Krakowsko–Górnośląskiej. Odcinek miał długość 1 221 km. Łączna długość odcinków należących do przedsiębiorstwa wyniosła 66 792 km.
1848, kwietnia – Po upadku rewolucji 1846 r. Przeszła przez Jaworzno nowa fala powstańcza – Wiosna Ludów. W Szczakowej miało miejsce kilka incydentów. Władze austriackie zatrzymały grupę repatriantów powracających do dawnego Wolnego Miasta pod pretekstem, że nie są oni poddanymi austriackimi. Wypuszczono ich dopiero po demonstracji protestacyjnej zorganizowanej w Krakowie 26 kwietnia.
1848, 18 maja – Zniesione zostały w całym kraju ciężary włościańskie za wynagrodzeniem. Od tej pory mieszkańcy Jaworzna i okolicy płacili podatki jako poddani Cesarstwa, a wszelkie czynsze i robocizny zostały zniesione.
1848, październik – Po śmierci proboszcza ks. Leksińskiego Konsystorz mianował na jego miejsce bardziej "prawomyślnego" politycznie ks. Kaliszewicza.
1849 – Z początkiem roku C.K. Austria ogłosiła pierwszy pobór do wojska na terenie byłej Rzeczypospolitej. Poborowych zgromadzono w Chrzanowie. Wbrew oczekiwaniom nie wykazywali oni subordynacji, lecz uciekali do pobliskich lasów.
1850 – Stan taboru kolejowego Kolei Krakowsko–Górnośląskiej wynosił: 8 lokomotyw, 18 wagonów osobowych, 80 wagonów towarowych. Łączna długość odcinków należących do przedsiębiorstwa wyniosła 66 792 km.
1850 – W Jaworznie sołtysem był Franciszek Smalcerz a przysiężnym Maciej Zięba, w Ciężkowicach sołtysem był Szczepan Lower a przysiężnym Grzegorz Dąbek, w Byczynie sołtysem był Tomasz Omastka a przysiężnym Józef Piwowarczyk, w Jeleniu sołtysem był Wojciech Smalcerz a przysiężny Jan Sikora, w Dąbrowie sołtysem był Bartłomiej Jaromin a przysiężny Michał Gołczyk, w Długoszynie sołtysem był Jan Jaromin a przysiężnym Piotr Radomski, w Szczakowej sołtysem był Jakub Zymon a przysiężny Gabriel Jelonek.
1850, 30 kwietnia – Austriackie Koleje Państwowe (Oesterreische Staatsbahn) objęły na własność przedsiębiorstwo – Kolej Krakowsko–Górnośląską (Krakau–Oberschlesische Einsenbahn). W skład przedsiębiorstwa weszły dotychczasowe odcinki tj. Kraków–Mysłowice i Szczakowa–Granica (Maczki) o łącznej długości 66 792 km.
1854 – Wprowadzono ogólnoaustriacką ustawę górniczą, normujące sprawy związane z kopalnictwem. Rozwój kopalń rządowych w Jaworznie i Niedzieliskach był już wówczas zaawansowany. Był to zarazem kres jaworznickich cynkowni i ałunowni, które na zawsze zniknęły z ówczesnego krajobrazu - spadło gwałtownie zapotrzebowanie na cynk.
1854, styczeń – Wprowadzono nową organizację administracji państwowej. Utworzono 17 starostw obwodowych i 176 urzędów powiatowych. W takim podziale teren dawnego okręgu krakowskiego został obwodem krakowskim (Kreis Krakau), podzielonym na 8 powiatów (Bezirk): Mogiła, Balice, Krzeszowice, Trzebinia, Chrzanów, Jaworzno, Alwernia i Liszki. Powiat Jaworzno miał powierzchnię 4 mil² (57,5 km²) i obejmował 14 miejscowości: Byczynę, Ciężkowice, Czyżówkę, Dąbrowę Narodową, Długoszyn, Góry Luszowskie, Jaworzno, Jeleń, Luszowice, Myślachowice, Płoki, Sierszę, Szczakową i Wodną. Stanowisko kierownika placówki objął dotychczasowy komisarz - Ludwik Kube, adiunktem został Leopold Lgocki. W kolejnych dwóch latach dochodziło do zmian na stanowisku kierownika, najpierw został nim Eduard Senkowski, później Aleksander Uznański. Od 1857 roku kierownikiem był Lranz Grammatyka, adiunktem wspomniany uprzednio Leopold Lgocki, którzy pracowali razem do 1866 roku, do czasu likwidacji urzędu.
1855 – Proboszcz ks. Matuszewski zwrócił się z prośbą do Kurii Metropolitalnej w Krakowie o przyznanie drugiego wikariusza, żeby przejął część obowiązków katechetycznych w sześciu licznie uczęszczanych szkółkach, znajdujących się w gminach należących do parafii. Były to szkoły nisko zorganizowane.
1855–1861 – Władze austriackie wprowadziły w szkołach polskich język ojczysty jako jeden z przedmiotów nauczania, po podpisaniu m.in. konkordatu z papiestwem.
1856 – W Jaworznie utworzono urząd podatkowy (Steueramt). Był to właściwie punkt poboru podatków, zatrudniający trzech pracowników – poborcę, kasjera i kancelistę. W Jaworznie stanowisko poborcy sprawował Michael Gruszczyński, później Carl Langfort, kasjerem był Carl Wojacki, a kancelistami kolejno: Michael Fuehrer, Leopold Wesołowski.
1856 – Zbudowano odcinek torów od kopalni Fryderyk August do szczakowskiej stacji, gdzie jaworznickie przedsiębiorstwo miało własną bocznicę. Kolej długości 2,5 km zapewniała łączność z Koleją Krakowsko-Górnośląską. Była to tzw. kolej gwarecka.
1857 – Zaludnienie Szczakowej wzrastało bardzo szybko, mieszkały tutaj 573 osoby, w 1890 roku było to już 2.025 osób, w 1901 roku - 3.465 osób, w 1910 roku Szczakowa liczyła 3.723 mieszkańców.
1858, 1 stycznia – Odcinki kolejowe Kraków–Mysłowice i Szczakowa–Granica (Maczki) należące do Austriackich Kolei Państwowych zostały wykupione przez Kolej Północną Cesarza Ferdynanda.
1860 – Rozpoczęły się w Galicji przemiany autonomiczne. Mniej więcej w tym czasie na terenie Jaworzna i Byczyny pojawili się spiskowcy z Warszawy, którzy szerzyli tu propagandę niepodległościową.
1862 – Istniała w powiecie chrzanowskim, tak jak i w wielu powiatach Galicji zachodniej, "ława prowincjonalna". Była to grupa konspiracyjna rekrutująca kadry powstańcze. Jaworzno żywo reagowało na wszelkie poruszenia powstańcze, a zwłaszcza na wybuch Powstania Styczniowego.
1862 – W Niedzieliskach powstała cynkownia, podwalina późniejszej fabryki bieli cynkowej.
1865 – W Niedzieliskach powstają Zakłady Bieli Cynkowej (wpierw była to cynkownia), jako własność wrocławskich przemysłowców von Loebbecke'ów. Zakłady istniały do 1976 r.
1866, 31 grudnia – Uchwalona została, przygotowana przez Sejmową Komisję Edukacyjną, "Ustawa o języku wykładowym w szkołach ludowych i średnich Królestwa Galicji". Po uzyskaniu sankcji carskiej 22 czerwca 1867 r. stała się podwaliną autonomii kulturalno–oświatowej Galicji. Na podstawie tej ustawy język polski wprowadzono także w Jaworznie. Na mocy ustawy państwowej z 22 maja 1868 pozbawiono kościół dotychczasowych uprawnień w zakresie szkolnictwa i przekazano je władzy świeckiej.
1866, 12 sierpnia - Ustawa gminna ustanowiła oddzielne gminy - Jaworzno, Byczynę, Ciężkowice, Dąbrowę, Długoszyn, Jeleń i Szczakową. Wszystkie leżały w powiecie chrzanowskim, na terenie Wielkiego Księstwa Krakowskiego, które wchodziło w skład Galicji Zachodniej.
1867 – Urząd Powiatowy w Jaworznie wywłaszczył pola w Dąbrowie miejscowym gospodarzom i oddał je rodzinie Westernholzów. Ta zaś zatroszczyła się o byt swoich górników, kto miał własne konie mógł dobrze zarobić na przewozie węgla do Ładugi na Przemszy.
1868 – Otwarto bibliotekę wraz z czytelnią w Jeleniu. Biblioteka istniała do wybuchu I wojny światowej.
1868 - W całym cesarstwie wprowadzono podział tylko na powiaty (Kreise). Galicję podzielono na 82 powiaty i dwa miasta - Kraków i Lwów. Dla regionu jaworznickiego terenowym organem władzy było c.k. Starostwo Powiatowe w Chrzanowie.
1870, 1 grudnia – Rozporządzenie ministra Wyznań i Oświaty powołało rady szkolne okręgowe. Dla Jaworzna i okolic powołano Radę Szkolną Okręgową z siedzibą w Chrzanowie.
1871, lipiec – Rządowe kopalnie w Jaworznie i Niedzieliskach zostały wykupione przez wiedeńską spółkę bankierów i przemysłowców, utworzono Jaworznickie Gwarectwo Węgla Kamiennego (Jaworznoer Steinkohlen Gewerkschaft). Gwarkami założycielami byli członkowie czterech rodzin - Todesco, Gutmann, Schoeller i Springer, które należały do najwyższych kręgów gospodarczych i politycznych habsburskiej monarchii. W latach 1872-1886 prezesami spółki byli (na zmianę) Max von Springer i Eduard von Todesco. Wieloletnim prezesem był Dawid von Gutmann, który sprawował tę funkcję przez dwadzieścia lat (1887-1907). Później nastąpił okres kierownictwa Eugena Fould-Springera (1908-1910) oraz Feliksa Oppenheimera (1911-1919). Spółka była właścicielem kopalń do sierpnia 1919 roku.
1873, 2 maja – Ustawa sankcjonowana przez cesarza nadała szkolnictwu ludowemu charakter ogólnokształcący i obowiązkowy.
1873, czerwiec– Robert Doms uruchamia kopalnię. Nadanie w Jeleniu obejmowało pole górnicze o obszarze 36 ha, kopalnię należało dopiero zbudować. Wszystkie formalności zakończone zostały, w księgach górniczych zapisano dwie kopalnie węgla - Robert I i Robert II - położone w lesie, w okolicy zwanej Piasek, w gminie Jeleń, w starostwie chrzanowskim. W kopalni zatrudniano 82 robotników, w tym 12 kobiet.
1873 – Gwarectwo Jaworznickie nabyło kopalnie Pechnik.
1873, 15 lipca – Dwutygodnik "Krynica" poświęcony ojczystym zakładom zdrojowo–kąpielowym w numerze 3 w obszernym artykule "Zdroje żelaziste polskie, Jaworzno" zasygnalizował obecność na terenach Jaworzna wód żelazistych o naturalnej ciepłocie dochodzącej do 35 stopni. Źródło tryskało na głębokość 60 sążni poniżej murowanej bramy, prowadzącej do głównego podkopu tutejszej kopalni węgla. Redakcja ubolewała, że nigdy nie było ono spożytkowane dla celów leczniczych, a wodę żelazistą odprowadzano ocembrowanym rowem poprzez las do Przemszy Czarnej (prawdopodobnie chodziło o rzekę Przemsza Biała i kopalnię w Niedzieliskach), dbając tylko o to, żeby zabezpieczyć kopalnię przed zalaniem. ==>Zobacz
1875 – Istniejąca od początku okresu autonomicznego jednoklasowa szkółka w Jaworznie została przekształcona w czteroklasową. Jednocześnie na Pechniku otwarto jednoklasówkę.
1876 – Na zlecenie Jaworznickiego Gwarectwa Węglowego wybudowano krótszą drogę do Chrzanowa, przez Byczynę. Wkrótce nadano jej status drogi powiatowej. Jednocześnie wydłużono drogę w kierunku Mysłowic, budując kolejne odcinki przez Dąbrowę aż do Jęzora.
1878 – Gwarectwo Jaworznickie nabyło kopalnie węgla w Dąbrowie należące do L. Westenholza. W ten sposób poza gwarectwem pozostała tylko prywatna kopalnia rodziny Domsów.
1878 – Zaniechano eksploatacji węgla w Dąbrowie, po czym kopalnie uległy zatopieniu. Przyczyn upadku kopalń dąbrowskich należy szukać w konkurencji węgla z kopalń górnośląskich, który zalał rynki ówczesnej Galicji.
1883 – Powstaje cementownia "Szczakowa" jako spółka akcyjna. Spółka wykupiła tereny i urządzenia po istniejącej tu małej prywatnej fabryce cementu i przystąpiła do wykonania inwestycji na wielką skalę. W 1885 spółka zatrudniała ok. 200 osób przy rocznej produkcji ok. 4000 ton surowca.
1882 – Powstała czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Szczakowej.
1882, marzec – Inspektor kopalni i intendent dóbr narodowych Linowski przedłożył wykaz kosztów poniesionych w związku z wybudowaniem "czterech dubeltowych pieców, każdy o 16 szuflach" w hucie cynkowej w Jaworznie.
1882 – Na terenie Borów miało miejsce zjawisko społeczno–religijne, uznawane przez wielu za objawienie, chodź sceptycznie traktowane przez Kościół. Chadzały tam tysiące ludzi z całej okolicy, układano modlitewne pieśni i wiersze. Latem tego roku parafianie wysunęli wobec proboszcz inicjatywę wzniesienia krzyża i statuy Matki Boskiej w miejscu otaczanym kultem.
1883 – Uruchomiono fabrykę sody amoniakalnej, produkcja odbywała się metodą Solvaya, a okolicę, gdzie wywożono chlorek wapnia, długo nazywano Wapniówką. Fabryka pozostała w spółce z Jaworznickim Gwarectwem Węgla Kamiennego. W 1909 roku przeniesiono ją do Borku Fałęckiego koło Krakowa.
1883–1884 – Budowa kaplicy w Szczakowej. Rada Gminna wydając zezwolenie na założenie cegielni zobowiązała właściciela do ofiarowania na cel przyszłej kaplicy 5000 sztuk cegieł.
1884 – Z tego roku pochodzi najstarszy znany nagrobek na Cmentarzu żydowskim w Jaworznie–Podłężu, przy obecnej Alei J. Piłsudskiego. W lipcu tegoż roku teren, na którym znajduje się cmentarz, wykupił Jakób Bester, a potem w spadku odziedziczył syn Józef.
1885 – Powstała biblioteka i czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Byczynie.
1885 – Cementownia w Szczakowej ruszyła z produkcją, posiadała wtedy 3 piece do wypalania. Zatrudniała 200 robotników, roczna produkcja wynosiła 6.000 ton. Zakład był stale modernizowany i był jednym z najnowocześniejszych zakładów tego typu w Europie.
1888 – Przeprowadzono ulicę Jeleńską przez ogrody plebańskie, płacąc odszkodowanie 50 centów za sążeń. Ulicę tę zbudowano wzdłuż szlaku wydeptanego przez przechodniów i wyjeżdżonego przez furmanki, gdyż od dawna chadzano tędy do kopalni oraz do szkoły. Głównie w trosce o dzieci wybrukowano z jednej strony chodnik dla pieszych.
1888 – W Szczakowej oddano do użytku budynek rady gminnej przy ul. Jagiellońskiej. Utworzono komisję sanitarną pod kierownictwem lekarza dr Leona Buchbindera, ustanowiono stanowisko akuszerki gminnej i zorganizowano punkt sanitarny.
1889 – Założono Towarzystwo Weteranów Wojskowych w Jaworznie im. J. E. Horsetzkyego, zatwierdzone w 1906 r. Skupiało w 1912 r. 186 członków i kierowane było przez Franciszka Schattanka.
1889, ok. – Zaprzestano eksploatację węgla w Ciężkowicach, bagnisty teren utrudniał wydobycie kopaliny. Węgiel szukał tu i eksploatował zamożny bankier z Wiednia Maks Low Beer.
1890 – Statystyki podają, że w Jaworznie znajdowały się 703 domy, a w 1814 było ich 614.
1890 – Abraham Spira rozpoczął produkować gaz oświetleniowy w okolicy dzisiejszej ul. Kolejarzy. Produkcja przeznaczona była dla potrzeb stacji kolejowej, fabryki sody oraz osady Piasek.
1891 – Powstała biblioteka i czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Byczynie.
1892, 5 stycznia – Otwarta została czytelnia Towarzystwa Oświaty Ludowej w Jaworznie przy wsparciu proboszcza ks. Pawlikowskiego i ks. Władysława Jelonka, który został jej kierownikiem. Inauguracyjne spotkanie zgromadziło 1000 uczestników. Krakowskie TOL przekazało na początek 156 książek. W ramach prac czytelni organizowane były wycieczki górników do Krakowa, akcje odczytowe oraz obchody patriotyczne.
1892, 15 października – Na łamach czasopisma "Lud Polski" w numerze 20 Piotr Przecławiak w artykule "Z okolic Jaworzna" charakteryzuje ciężkie warunki chłopów i robotników z okolic Jaworzna, znaleźć tam można liczne oskarżenia pod adresem samorządów gmin : "Gruby materializm zaślepia ojców gminy (Jaworzna), każdy myśli o sobie, nie pojmuje jeszcze zakresu swego działania i atrybucji, przestrzega tylko zasady, by nie przyjmować na gminę żadnego obowiązku, choćby nawet na najpożyteczniejsze dla niej zakłady – a o podniesienie i rozwoju gminy nikt nawet nie marzy".
1893 – W Jaworznie istnieje Sąd Powiatowy, któremu podlegały takie miejscowości jak: Byczyna, Ciężkowice, Dąb, Dąbrowa, Długoszyn, Jeleń i Szczakowa. Jaworzno było największą gminą w powiecie chrzanowskim
1894, 17 stycznia – Zatwierdzony został statut Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Jaworznie. Działali w nim m.in. Julian Tomaszewski, Stanisław Słonimski, Romuald Smereczański, Wincenty Cichalewski, Władysław Broniowski, Edward Smolka, Stanisław Lizak, Franciszek Racek.
1894 – Robert Wilhelm Doms junior ponownie uruchamia kopalnie w Jeleniu, uzyskuje dodatkowe pole górnicze, teraz posiada łącznie 3,6 km² pól górniczych. Nie zarządzał nią osobiście, oddał kopalnię w dzierżawę Juliuszowi Przeworskiemu, z którym podpisał 10-letni kontrakt. Umowa obejmowała okres od 1 września 1896 roku do 31 sierpnia 1906 roku. Dzierżawca otrzymał prawo eksploatacji węgla na polach Robert I i Robert II.
1895, 14 czerwca – Założono Kasę Bracką w Jeleniu. Kasa miała charakter oszczędnościowo–pożyczkowy, była źródłem taniego kredytu i ochroną przed lichwą żydowską.
1895 – Po krwawych wypadkach w Białej (obecnie Bielsko–Biała) ogłoszono strajk protestacyjny, przyłączyli się do niego m.in. górnicy z Jaworzna.
1895 – Wybuchł strajk 380 robotników w fabryce sody w Szczakowej, którzy żądali podwyżek płac, zmiany warunków dokonywania wypłat (co 2 tygodnie a nie co 6), poprawy jakości żywności wydawanej z magazynów oraz ochrony przed brutalnością i poniżaniem ich przez pracowników nadzoru i administracji. Po 4 tygodniach strajku robotnicy odnieśli sukces, większość ich postulatów spełniono.
1895 – Wójtem Szczakowej został Blumenfeld, który ustępując ze stanowiska otrzymał wyrazy uznania za swoją działalność.
1895 – Zawiązał się komitet budowy kościoła w Szczakowej, który wystąpił do Kurii z prośbą o wyrażenie zgody na budowę kościoła i usamodzielnienie się Parafii.
1896, 3 lipca – Szczakowa uzyskała prawa gminy miejskiej.
1896 – Przy ul. Jagiellońskiej w Szczakowej, przed budynkiem rady gminnej pojawiły się latarnie gazowe. Było to pierwsze uliczne oświetlenie w rejonie Jaworzna.
1897, 3 stycznia – Formalnie w życie wchodzi ustawa małomiasteczkowa. Stanowisko wójta gminy Szczakowa sprawował wtedy Fryderyk Mandel - były pracownik fabryki sody, który pochodził z Cieszyna. Niedługo cieszył się stanowiskiem pierwszego burmistrza Szczakowej, zmarł nagle 11 grudnia 1897 roku i został pochowany w Cieszynie. Przez pewien czas zastępstwo pełnił Bernard Selinger.
1897, 1 maja – Po "odtrąbieniu" rano pobudki z wieży kościelnej, robotnicy z Jaworzna wraz z orkiestrą na czele wyruszyli na spotkanie z robotnikami Szczakowej. Po zgromadzeniu w Rynku, przy śpiewie robotniczych pieśni "Serdeczna Matko", wyruszyli w kierunku Szczakowej, lecz pochód został rozpędzony na moście przez żandarmerię i dragonów.
1897 – Przy fabryce sody w Szczakowej założono ochotniczą straż pożarną na czele z niejakim Jellinkiem.
1898 – Po wyborach w Szczakowej burmistrzem został Samuel Boehm.
1898 – W Jeleniu powstało Stronnictwo Chrześcijańsko–Ludowe. Ich członkami byli m.in. Wawrzyniec Helbin, Józef Mzyk, Leopold Mzyk, Franciszek Dyląg, Karol Miłkowski.
1898 – Powstaje w Jaworznie pierwsza elektrownia. Przy szybie "Rudolf" Jaworznickiego Gwarectwa zainstalowano 2 agregaty prądu stałego (2 x 150 V) o łącznej mocy 320 kW, co umożliwiło oświetlenie kopalni i pobliskich domów.
1898, 28 czerwca – Władze wyraziły zgodę na budowę kościoła parafialnego w Szczakowej. Poświęcenia kamienia węgielnego odbyło się 18 września 1898 roku. Obok kamienia węgielnego wmurowano akt erekcyjny. Budowę zakończono w roku 1903.
1898, 29 sierpnia – Wystawiono dokument koncesyjny dla przedsiębiorstwa: Kolej Lokalna Piła–Jaworzno. Koncesjonariuszem był Robert Doms. Koncesja ważna do 28 sierpnia 1988 roku. Trasa objęta przywilejem koncesyjnym: Piła (Bolęcin) – Jaworzno z odnogą do Chrzanowa.
1898, 15 września – Objęcie własności przedsiębiorstwa Kolej Lokalna Piła–Jaworzno przez Towarzystwo Akcyjne Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno.
1898, 14 października – W kościele św. Wojciecha w Jaworznie odbył się ślub Franciszka Raczka, przyszłego burmistrzem miasta, z młodszą zaledwie o rok Felicją Jadwigą Wendt. Świadkami byli znani w mieście Franciszek Schattanek i Władysław Broniowski.
1900 – Przy ulicy Królowej Jadwigi wybudowano Wielką Synagogę. Poza nabożeństwami, odbywały się w niej zajęcia szkoły talmudycznej, a w piątki organizowane były prezentacje talentów śpiewaczych młodych kantorów. W pierwszych dniach II wojny św. synagoga została uszkodzona wybuchem pocisku, następnie zdewastowana przez chuliganów.
1900 – Z inicjatywy ks. Stanisława Stojałowskiego założone zostało Stowarzyszenie Chrześcijańsko–Ludowe "Bratnia Pomoc" w Jaworznie, którego celem było niesienie pomocy swym członkom, pielęgnowanie wzajemnej miłości i braterstwa, urządzanie odczytów, utrzymywanie czytelni i biblioteki, zabaw i przedstawień amatorskich. Komórki Stowarzyszenia powstały w Jeleniu, Szczakowej i Dąbrowie.
1900 – Powstało Stowarzyszenie "Przyjaźń Jaworznicka". Stowarzyszenie, kierowane było przez wiele lat przez ks. Józefa Sosina. Obok pracy oświatowej, prowadzenia biblioteki, walki z alkoholizmem, blisko współpracowało z polskim Zjednoczeniem Zawodowym Chrześcijańskich Robotników. Aktywnie włączało się do zabiegów poprawiających warunki socjalno–bytowe miejscowym górnikom.
1900–1903 – Wybudowano lokalną linię kolejową Jaworzno – Chrzanów z bocznicami dla miejscowych kopalń oraz odcinek Jaworzno – Szczakowa z bocznicą dla cynkowni w Niedzieliskach (później fabryka bieli cynkowej). Dla ruchu pasażerskiego uruchomiono relacje pociągów na liniach: Jaworzno – Chrzanów, Jaworzno – Bolęcin oraz Jaworzno – Alwernia. W tutejszych osadach (Byczyna, Bory) powstały przystanki kolejowe, a w Jaworznie dworzec kolejowy.
1900, 27 października – Otwarto odcinek kolejowy Piła–Jaworzno o łącznej długości 21 649 km. Właścicielem odcinka było Towarzystwo Akcyjne Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno.
1900 – Nominalna wartość kapitału zakładowego Kolei Lokalnej Piła–Jaworzno wynosiła 2 070 196 koron w tym: 464 tys. koron w akcjach, 928 tys. koron w obligacjach i 678,196 tys. koron kredytu. W 1904 r. wartość ogólna wynosi 2 107 166 koron, w 1905 r. wynosi 2 279 000 koron, w 1910 r. 2 349 000 koron. W 1912 r. wartość całkowita wynosi 2 449 000 koron, w tym 722 tys. w akcjach i 1727 tys. kredytu.
bibliografia
Edition III AD 2009