Osiedle Tadeusza Kościuszki

Osiedle Tadeusza Kościuszki, Skałka, Górnicze

► Prastara i nowsza historia:

♦ Osiedle Tadeusza Kościuszki jest usytuowane w południowej części centrum miasta, wzdłuż ul. J. Matejki. Nazwa nadana osiedlu na cześć wielkiego polskiego generała i przywódcę powstania narodowego Tadeusza Kościuszki.
♦ Osiedle to podobnie jak Osiedle Stałe zostało wybudowane w latach 1953-1957 jako tzw. kolonie robotnicze przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych. DBOR wykonywało budowy wielkich bloków w całym kraju, tam gdzie rozwijały się ośrodki przemysłowe, w tym także i Jaworznie. Budownictwo to stanowiło rewolucję w stosunku do tego co już istniało w mieście. Pomimo pewnych niewątpliwych braków w zakresie wykończenia budynków i samym wyglądzie zewnętrznym - samo urządzenie mieszkań i masowość budownictwa świadczy o trosce o jak najlepsze warunki mieszkaniowe, jakie państwo chce zapewnić rozwijającej się klasie robotniczej. Głównym powodem budowy osiedla w tym miejscu, oprócz dobrego usytuowania go przy głównej arterii komunikacyjnej Kraków-Katowice, co umożliwia mieszkańcom łatwą komunikację, było powstanie kopalni "Kościuszko-Nowa" a więc zapewnienie podstawowych potrzeb mieszkaniowych dla górników i ich rodzin. Wyburzono domki przy ulicy Matejki, poszerzono drogę i wybudowano długie bloki mieszkalne pomiędzy ulicą Matejki a Chopina. Zamieszkało tu przeszło 12 tys. mieszkańców. Tu powstała nowa szkoła im. Tadeusza Kościuszki a na niej wmurowano tablicę poświęconą nauczycielom, którzy zginęli podczas okupacji w obozach koncentracyjnych. Pod Arkadami powstały sklepy i zakłady usługowe. A przy samej kopalni powstał Zakładowy Dom Kultury, zwany później "Dekiem".
♦ OTK zostało wybudowane przy hałdzie odpadów kopalnianych. Hałda ta znajduje się na zachód od osiedla, a jej wysokość równała się gabarytowo budynków stojących przy niej. Taka sytuacja powodowała - przy dominujących wiatrach zachodnich - zwiewanie cząstek hałdy i zapylanie powietrza. Koniecznością było utrwalenie tej hałdy roślinnością, aczkolwiek to nie rekompensowało braków widokowych, polegających na ograniczeniu pola widoczności z tego osiedla. Hałda ta zachowała się do dnia dzisiejszego, aczkolwiek duża część mieszkańców Jaworzna nie zdaje sobie sprawy jak i z czego ona powstała. Dla wielu to po prostu naturalna górka jakich pełno w Jaworznie, bo przecież Jaworzno leży na wyżynie. Zanim zaczęto tu wywozić tzw. "bergę" czyli wspomniane już odpady kopalniane był tu mały szybik zwany "Izydor". Było to ok. 1890 r. W 1900 r. były tutaj stajnie dla koni, które były siłą pociągową na dole w kopalni. Stąd wychodziła także linowa kolejka do Siłowni II (Elektrowni II).
♦ Przy ulicy Matejki zbudowano pierwszy w Jaworznie wieżowiec, był to najwyższy dom mieszkalny w Jaworznie, z windą!
♦ Osiedle Skałka. Nazwa osiedla wzięła się podobno od skał wapiennych wydobywanych dawniej na terenach pobliskich łąk. Niektórzy twierdzą, że nazwa ta pochodzi od baru "Pod Skałką", który powstał tu jeszcze w latach 60 XX w. Osiedle to kiedyś przeznaczone było dla górników pracujących w pobliskiej kopalni Jaworzno. Inna nazwa tego miejsca to Osiedle Pstrowskiego, pochodzi od nazwiska górnika Pstrowski. Niejaki Pstrowski wezwał do współzawodnictwa "kto da więcej węgla ode mnie!". Hasło to podjęły prawie wszystkie kopalnie. By uczcić tamte czasy osiedlu pod Skałką nadano nazwę "Pstrowski".
♦ Pańska Góra. Jak podają stare kroniki już w XVII wieku były tu pola przynależne do dworu w Jaworznie. Taki dwór istniał jakoby w okolicy Parku i Starego Szpitala, gdzie stał tzw. Koci Zamek.
Osiedle zostało wybudowane w latach 1979-1983. Na nasłonecznionym wzgórzu zbudowano szkołę i kilkanaście bloków z zapleczem handlowym. Do Osiedla dochodzi się schodkami od ulicy Urzędniczej.
♦ Osiedle Górnicze zwane też kiedyś os. "Bierut", powstało na mało zabudowanych terenach między ulicą Zacisze a ulicą Górniczą. Są to domy 2 i 3 piętrowe. Dwa bloki zbudowali tu jeszcze Niemcy. Nazwa osiedla wzięła się stąd, że duża część mieszkańców pracowała w pobliskiej kopalni KWK "Jaworzno".
♦ Rogatka - nazwa pochodzi od wyrazów róg-zakręt. W XV w. była tu karczma-zajazd i tu pobierano cło za przepędzanie bydła na Śląsk. Była ona na końcu miasta stąd i nazwa Rogatka. W pobliżu znajduje się kopalnia, kiedyś Bierut dzisiaj to szyb Sobieski a za czasów austriackich Fryderyk-August.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Budynek SKOK-u, dawny Dom Kultury KWK Jaworzno, u. Gwarków 2;
♦ Arkady, w których usytuowane są sklepy i zakłady usługowe, ul. Matejki;

bibliografia