Warpie, Galmany

Warpie, Galmany, Geosfera

► Prastara i nowsza historia:

♦ Galmany – nazwa ta pochodzi od wydobywanej odkrywkowo w tym rejonie utlenionej rudy cynku (galmanu), czyli niskoprocentowej, przypowierzchniowej rudy Zn-Pb, powstałej wskutek metasomatozy wietrzeniowej pierwotnych rud siarczkowych. Głównymi składnikami mineralnymi galmanów są wtórne, utlenione minerały cynku, ołowiu i żelaza, takie jak: smitsonit, monheimit, hydrocynkit, cerusyt, limonity (mieszanina lepidokrokitu i goethytu), rzadko hemimorfit.
Z punktu widzenia górniczego wyróżniano dwie odmiany rudy galmanowej: białą i czerwoną. Bardziej poszukiwane białe galmany, o większej zawartości cynku, w granicach ówczesnego Jaworzna występowały bardzo rzadko. Rudy galmanowe zaczęto wydobywać, gdy pojawił się popyt ze strony szwedzkich i niemieckich producentów mosiądzu.
W Polsce największe złoża tego kruszcu, oprócz Jaworzna, znajdują się w okolicy Bytomia, Tarnowskich Gór, Olkusza, Chrzanowa i Trzebini.
♦ W Jaworznie istniała w przeszłości kopalnia o nazwie „Galmany”. Zajmowała ona tereny w północnej części ówczesnego miasta, czyli tereny obecnego osiedla Galmany. Eksploatacja utlenionych rud galmanowych była prowadzona tu do roku 1958 (głębinowo – szyb „Feliks”).
♦ Na dawnym polu górniczym kopalni funkcjonuje ujęcie wody pitnej. Tereny i obiekty zlikwidowanej kopalni galmanu zostały przejęte przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Jaworznie, powołane z dniem 1 stycznia 1966 roku jako przekształcony Zakład Wod-Kan przy MPGK Jaworzno.
♦ Warpie – nazwa osiedla jest związana ze słowem „warp” (w liczbie mnogiej „warpie”), co według Słownika języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego oznacza usypisko nieużytecznej skały, popiołu, żużla usuwanego z kopalni i z zakładów przeróbczych, czyli hałdę. Liczba mnoga „warpie” z biegiem czasu stała się mianownikiem nazwy miejscowości (na Warpiu – nie: na Warpiach).
Według Czesława Kempińskiego warpiami nazywano pola, gdzie już w XVII w. istniały piece do wypalania wapna.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji;
♦ Stacja energetyczna;
♦ Powierzchniowy Pomnik Przyrody Uroczysko „Sadowa Góra” – rezerwat sasanki otwartej i dziewięciosiła bezłodygowego;
♦ Kamieniołom „Sodowa Góra” (Sadowa Góra) – to wyrobisko po eksploatacji wapienia przez tutejszą, niegdyś działającą cementownię. Rumowiska skalne są siedliskiem wierzbówki nadrzecznej, rośliny występującej naturalnie na żwirowiskach towarzyszących górskim rzekom;
♦ Ogródki działkowe POD „Warpie”;
♦ Sodowa Góra – znana także jako Sadowa Góra. Nazwa „Sodowa” wynika zapewne z faktu powiązania, skojarzenia jej z dawną, istniejącą w okolicy fabryką sody. Szczyt góry to ok. 327,1 m n.p.m.;

bibliografia