Podwale, Pechnik

Osiedle Podwale, Pechnik, Jerozolima, Gigant, Leopold

► Prastara i nowsza historia:

♦ Osiedla są częścią historycznej dzielnicy „Śródmieście”. Obok Centrum (Stare Miasto) należą do najstarszej części miasta. Granice, podobnie jak reszty osiedli, nie są płynne, więc trudno wytyczyć ich ramy. Osiedla należą do najstarszej parafii w Jaworznie – św. Wojciecha i św. Katarzyny.
♦ Podwale – nazwa osiedla ma genezę topograficzną; oznacza dosłownie miejsce położone „pod wałem”, co znajduje odzwierciedlenie w ukształtowaniu terenu, obniżającym się na całym obszarze zabudowy. Czesław Kempiński w swoich zeszytach historycznych wysunął tezę, że nazwa ta może pochodzić od dawnych wałów obronnych Jaworzna, które nie przetrwały do dziś. Hipoteza ta nie znajduje jednak potwierdzenia w źródłach historycznych.
♦ Stare Podwale obejmuje budynki wzniesione z cegły, położone w sąsiedztwie Jerozolimy i ciągnące się aż do okolic ulicy S.F. Mazur.
♦ Nowe Podwale to część osiedla usytuowana bliżej centrum miasta, charakteryzująca się zabudową z tzw. wielkiej płyty.
♦ Pechnik – nazwa pochodzi od nazwiska Antoniego Pechnika. W 1805 r. założył tutaj kopalnię węgla kamiennego i cynkownię.
♦ Jerozolima – według jednej z hipotez nazwa osiedla pochodzi od domu z okrągłą kopułą i wieżyczką, usytuowanego na rogu ulic Lipowej i Grunwaldzkiej, który przypomina architekturę prawdziwej Jerozolimy. Inna teoria głosi, że nazwa wywodzi się od rodziny Gutmanów – żydowskich właścicieli jaworznickich kopalń, którzy wznieśli na tym terenie osiedle robotnicze. Z kolei Czesław Kempiński w swoich zeszytach historycznych podaje, że nazwa powstała po 1790 roku wraz z budową tutejszej kolonii. Zamieszkiwało ją wówczas kilkunastu Żydów prowadzących własne kantyny i punkty usługowe.
♦ Drzewianki – nazwa pochodzi od dawnej nazwy kolonii górniczej złożonej z dwóch szeregów niewielkich domków drewnianych („drzewianych”, jak określano w miejscowej gwarze).
♦ Osiedle Gigant – nazwę zawdzięcza nieistniejącej dziś, w drugiej połowie XX w. największej w mieście piekarni, zwanej przez mieszkańców „Gigantem”. Osiedle powstało w latach 1984–1992 i było jedną ze sztandarowych inwestycji ówczesnych władz miasta. Pierwsi lokatorzy wprowadzili się już w roku 1986. Osiedle zbudowane jest na lekko pochylonym zboczu; w przeszłości były tu łąki, pola, a teren był częściowo podmokły i grząski.
♦ Osiedle Leopold – nazwa pochodzi od dawnej kopalni o tej samej nazwie, późniejszego szybu kopalni „Jaworzno”, a obecnie szybu wentylacyjnego.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Pawilon handlowy „Słoneczna”, niegdyś także miejsce okolicznej rozrywki (dancingi, dyskoteki, imprezy okolicznościowe);
♦ Centrum Handlowo-Usługowe Manhattan (sklep Komfort);
♦ Hotel „Brojan”, ul. Ignacego Paderewskiego 43;
♦ Najstarsze liceum w Jaworznie – I LO im. T. Kościuszki, ul. Licealna 3;
♦ Cmentarz Pechnicki, powstały w 1830 r.; od tej pory chowano tam zmarłych jaworznian. Na cmentarzu znajduje się wiele zabytkowych figur nagrobnych;
♦ Cmentarz wojenny żołnierzy Armii Czerwonej – znajduje się przed bramą wejściową cmentarza na Pechniku; spoczywa tam w mogiłach indywidualnych i zbiorowych 147 żołnierzy;
♦ Kolonia robotnicza, ul. Cyprysowa i ul. Lipowa;

bibliografia