Klasztor w Staniątkach

Klasztor w Staniątkach - dokument

Klasztor benedyktynek w Staniątkach

♦ Przedstawiony na zdjęciu dokument to akt poświęcenia kościoła i zatwierdzenia fundacji klasztoru benedyktynek w Staniątkach, wystawiony w 1238 roku przez biskupa krakowskiego Wisława z Kościelca.
♦ Oto pełna transkrypcja tekstu łacińskiego zawartego w dokumencie. Wersja rozwinięta – oznacza to, że średniowieczne skróty (tzw. abrewiatury), które na pergaminie wyglądają jak kreski nad literami lub dziwne znaki, zapisane zostało jako pełne słowa dla łatwiejszego czytania.
staniątki_pismo2

Oryginalny tekst łaciński (transkrypcja)
♦ In nomine domini amen. Nos Wizlaus dei gratia Cracoviensis episcopus notum facimus universis presentibus hanc paginam inspecturis, quod in dedicatione ecclesie de Stanantech, quam in honore beate Marie virginis fundatam dedicavi, ad instanciam et humilem supplicationem nobilium virorum domini videlicet Andree fratris nostri episcopi mazoviensis ac filii sui Comitis Clementis castellani cracoviensis et Comitis Jantonis castellani de chelm, considerata ipsorum fidelitate qua nobis et ecclesie nostre multotiens extenderunt, iterum ad eam nove plantationis misericordie apibus subveniri sicut viderunt uirgines ibidem sub regula beati Benedicti institui et statuere, pio domino nos consulente.
Ex consensu et bona voluntate capituli nostri cracoviensis ecclesie fieri condignum et unanimi sermone donavimus famulabus dei monasterii supradicti omnia in villa ipsorum videlicet Zakrzów dicta et aliam villam ubique elegerint intra inhabitantes ipsas in terra illa vel si etiam eidem monasterio liberare idoneas de propriis deneriis valent, ita ut undecunque ipsas virgines in suis beneficiis sine ab omni decimatione absecuta sint ex iure spirituali pro progenie ipsorum viginti ad paritene usque et alio nobili viro qui ad eandem dedicationem interfuerint declinaverunt unianimi clero claustri eadem ecclesia sita tam quod quando de hac summa venerint in usus infirmorum monasieriis conserventur.
Nomina vero villarum hee sunt: videlicet Niemodlin, Czeladz cum balenis et taberna, Smoluce, Zagore, Rosocovice, Canty, Lubonz, Vitov, Lipovecz, alterum Zagore, Babice, Rosochov, Lussowice, Dlugossin, Cencessice, Iaverzno, Podleze, Lenzcovici, Przemanczani, Ostrov, Cargov, Pechow.
Post que dominus Andreas Episcopus mazoviensis zelo dei tractus ob reverentiam ipsius monasterii contulit: Bresnicam videlicet minorem theutonico cum ecclesia ius dotatam, Damus de nemore quod postea excolente loco illo a quo decimas recepit canonicis suis fieri novealite, et nonnullis rure eiusdem domus ob reverentiam nostri canonici consilio et prandio filio suo unanimi frenata supradicta et lapideam villam et plebi nuncupatam vocatam unam granciam prout magifice ad unius iurorum assignavit legatariis cum fule virtute rorum et de amicitia pro fure quod prefatus Suezoslaus habuerit ex divinice enumerari excellencie virorum prefatus Comes Janto filius suus videlicet recertavit de more pro condicione pro voluntate filii sui dari satisfieri sepe sive domini monasterii de sacre valesini starum tubow i post mare filii sui eiusdem voluntatis et rectitudinis fieri dicto donaverit.
Ut autem haec nostra donatio et confirmatio firma et inviolata permaneat presente paginam sigilli nostri et eiusdem ecclesie domini duximus roborandam. Dominus etiam Andreas Episcopus mazoviensis eidem sigillum suum appendit. Actum datumque Stanantech Anno domini M CC XXX VIII. Presentibus hiis: domino Fulcone Decano...

Tłumaczenie na język polski:
♦ W imię Pańskie, amen. My, Wisław, z Bożej łaski biskup krakowski, czynimy wiadomym wszystkim obecnym, którzy będą tę kartę oglądać, że podczas poświęcenia kościoła w Staniątkach, który ufundowany na cześć błogosławionej Maryi Dziewicy poświęciłem, na pokorną prośbę szlachetnych mężów: pana Andrzeja, brata naszego, biskupa mazowieckiego, oraz jego synowca komesa Klemensa, kasztelana krakowskiego, i komesa Janki, kasztelana chełmskiego, zważywszy na ich wierność, którą nam i naszemu kościołowi wielokrotnie okazali, a także pragnąc, aby ta nowa fundacja miłosierdzia wspierała pobożne dziewice tamże służące Bogu pod regułą świętego Benedykta, za ich dobrą wolą, za zgodą naszej kapituły krakowskiej i za wspólną radą, nadaliśmy na wieczne posiadanie wymienionemu klasztorowi:
Dobra w samej wsi Zakrzów, drugą wieś Zakrzów, a także gdziekolwiek wybrali ziemie do zasiedlenia w tejże wsi. Nadaliśmy także temu klasztorowi wolność od wszelkich dziesięcin z gruntów ornych, tak aby mniszki tam przebywające były od nich na zawsze uwolnione.
Potwierdzamy ponadto, co z pobożnej hojności wspomnianych fundatorów dla klasztoru w Staniątkach ku czci Najświętszej Dziewicy Maryi zostało przekazane przez ich dziedziców i na wieki ofiarowane, a mianowicie dobra:
- cały Niemodlin,
- wieś Czeladź z bobrami i karczmą,
- Smolice, Zagórze, Rozkochowice, Kąty, Libiąż, Witów, Lipowiec,
- drugie Zagórze, Babice, Rozkochów, Luszowice, Długoszyn, Ciężkowice, Jaworzno, Podłęże, Łężkowice,
- Przemęczany, Ostrów, Kargów, Piachów.
Następnie pan Andrzej, biskup mazowiecki, z gorliwością dla rzeczonego klasztoru nadał: Brzeźnicę, mianowicie mniejszą z prawem niemieckim wraz z kościołem, las zwany Damus, z którego później kazał wyrąbać dziesięciny dla swoich kanoników, a także wieś Tropiszów.
Aby zaś to nasze nadanie i zatwierdzenie trwało mocne i nienaruszone, poleciliśmy niniejszą kartę umocnić naszą pieczęcią i pieczęcią kościoła krakowskiego. Pan Andrzej, biskup mazowiecki, również przywiesił swoją pieczęć.
Działo się to w Staniątkach, roku Pańskiego 1238. Obecni przy tym byli mężowie: domino Fulcone Decano...

Słów.kilka
Dokument jest spisany łaciną średniowieczną z charakterystycznymi skrótami (np. dni zamiast domini, epo zamiast episcopo).
Wiele wymienionych nazw miejscowości przetrwało do dziś niemal w niezmienionej formie (Podłęże, Jaworzno, Libiąż, Rozkochów, Staniątki).
Klemens z Ruszczy (herbu Gryf) był jednym z najpotężniejszych możnowładców ówczesnej Polski, bliskim współpracownikiem biskupa Wisława.
Dokument ten stanowi prawny fundament istnienia klasztoru, określając jego przywileje (np. zwolnienie z dziesięcin) oraz gigantyczny majątek ziemski, który pozwalał mniszkom na prowadzenie działalności przez kolejne stulecia.

Foto: Historia Jaworzna w XIX wieku 1795-1914, Maria Leś-Runicka, MMJ, tłumaczenie tekstu: SI Fenix.

bibliografia