Bory

Bory

► Prastara i nowsza historia:

♦ Bory – nazwa dzielnicy pochodzi od rosnących tu dawniej i dziś lasów, pierwotnie o charakterze mieszanym. Dawne mapy wskazują, że dominowały tu lasy bukowe i brzozowe. Obecnie drzewostan jest zróżnicowany – rosną tu zarówno sosny i świerki, jak i dęby, buki oraz brzozy.
♦ W przeszłości Robert Doms posiadał w tej okolicy swoją kopalnię, którą później przejął Robert Wilhelm Doms junior. Teren kopalni znajdował się w okolicy zwanej Równą Górką, a konkretnie na tzw. Piasku (ówczesny teren wsi-gminy Jeleń). Istniały wtedy dwa szyby – Robert I i II, które nie zostały jednak w pełni zgłębione. W 1896 roku Doms junior wydzierżawił kopalnię Juliuszowi Przeworskiemu. Po jego bankructwie nowym właścicielem została belgijska spółka Société Anonyme Minière et Industrielle. Natychmiast podjęła ona dzieło rozbudowy – w 1905 roku rozpoczęto głębienie nowego szybu w polu górniczym „Emma”, któremu nadano nazwę Sobieski. Kopalnia została zmodernizowana i wyposażona według najnowszych wymogów ówczesnej techniki.
♦ Równolegle z budową kopalni powstawało osiedle dla załogi. W pobliżu zlokalizowano budynki dla urzędników oraz robotników, tworząc nową kolonię nazwaną Bory. Najreprezentacyjniejszym gmachem był tzw. dom urzędniczy (kasyno), służący jako miejsce spotkań i imprez kulturalnych. Dyrektor kopalni, Ludwik Oelwein, początkowo mieszkał w Jaworznie, lecz po wybudowaniu wspomnianej kolonii przeprowadził się pod nowy adres: Bory koło Jaworzna.
♦ Zgodnie ze zwyczajem epoki wznoszono głównie domy jednorodzinne, zachowując jednak podział na standard urzędniczy i robotniczy. Osiedle składało się z 16 budynków dla urzędników (12 piętrowych i 4 parterowych), co dawało mieszkania dla 30 rodzin. Były to solidne obiekty murowane z cegły, kryte papą lub dachówką ceramiczną. Dla robotników przygotowano 44 mieszkania w 19 budynkach, z czego większość stanowiły domki jednorodzinne. Wybudowano również hotel z 18 miejscami dla osób stanu wolnego. Całe osiedle, liczące 35 budynków mieszkalnych wraz z zapleczem, stanowiło nowoczesny i wyróżniający się układ urbanistyczny.
♦ W 1882 roku na terenie Borów miało miejsce zjawisko społeczno-religijne uznawane przez wielu za objawienie, choć sceptycznie traktowane przez Kościół. Miejsce to odwiedzały tysiące ludzi z całej okolicy, układając na tę cześć pieśni i wiersze. Latem tego samego roku parafianie wysunęli wobec proboszcza inicjatywę wzniesienia krzyża oraz statuy Matki Boskiej w miejscu otaczanym kultem.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Kościół pw. Miłosierdzia Bożego. Pomysł powołania placówki duszpasterskiej na Borach sięga lat 50. XX wieku. Już wtedy planowano budowę kościoła lub kaplicy. W 1955 roku mieszkańcy zakupili obraz Jezusa Miłosiernego i umieścili go w kaplicy Krzyża Świętego w jaworznickiej kolegiacie, oddając tym samym Bory pod opiekę Miłosierdzia Bożego.
Od 1977 roku funkcjonował tu punkt duszpastersko-katechetyczny, a tworzeniem wspólnoty od początku zajmował się ks. Stanisław Janicki. „Pamiętam, że pracę duszpasterską rozpoczynałem w salce katechetycznej przygotowanej w prywatnym domu państwa Kuglerów. Najpierw uczyłem katechezy. Z czasem starsze mieszkanki dzielnicy zapytały, czy nie mógłbym odprawiać niedzielnej mszy św. dla chorych. Zgodziłem się bez wahania” – wspomina ks. Janicki.
W drugiej połowie lat 80. kard. Franciszek Macharski ustanowił na Borach ośrodek duszpasterski, a z inicjatywy dziekana, ks. Juliana Bajera, powrócono do planów budowy świątyni. Pierwsza Eucharystia na Borach została odprawiona w pasterkę 1987 roku. Wydarzenie to zapoczątkowało regularne duszpasterstwo w dzielnicy, a obraz Jezusa Miłosiernego przeniesiono do nowo wybudowanej kaplicy przy ul. Niemcewicza.
W 1993 roku parafianie podjęli decyzję o budowie kościoła, a rok później ordynariusz sosnowiecki, bp Adam Śmigielski, erygował parafię pw. Miłosierdzia Bożego. W jej skład weszły Bory, tzw. Domki Fińskie oraz osiedle „Pod Skałką”. Od tej chwili pierwszy proboszcz, ks. Stanisław Janicki, rozpoczął proces integracji wspólnoty oraz dzieło wznoszenia domu Bożego. Gdy mury świątyni pięły się w górę, pojawiło się pragnienie, by pierwszą pasterkę w nowym kościele odprawić w Roku Jubileuszowym 2000. Zamierzenie to udało się zrealizować.
6 kwietnia 2003 roku bp Adam Śmigielski poświęcił nowe dzwony: „Św. Katarzyna”, „Jezu, ufam Tobie” oraz „Św. Stanisław BM”. Zostały one wykonane w ludwisarni Felczyńskich w Gliwicach. Największy z nich, ważący 350 kg dzwon „Św. Katarzyna”, ufundowała Katarzyna Biśta wraz z rodziną.
♦ Stadion Victorii Jaworzno.
♦ Bory Pastwiska – nazwa pochodzi od szybu „Pastwiska” KWK Jaworzno, który znajdował się za obecnym stadionem „Victoria”.
♦ Bory Sobieski – nazwa wywodzi się od kopalni o tej samej nazwie, powstałej obok starego zakładu założonego przez Roberta Domsa.
♦ Góra Grodzisko (346 m n.p.m.) – jedno z najwyższych wzniesień w Jaworznie, położone w obrębie Garbu Jaworznickiego. Wyróżnia się w krajobrazie; jej partie szczytowe są zalesione, a zbocza zajmują pola uprawne. Na górze zachowane są ślady obwałowań w postaci okrągłych wałów o wysokości do 1 m. Zdaniem G. Leńczyka mogą to być szańce szwedzkie, podobne do okopów z Czatkowic. Nazwa „Grodzisko” pojawia się w aktach już w XVIII wieku.
♦ Równa Górka (318,24 m n.p.m.) – rejon o dużym znaczeniu historycznym dla lokalnego górnictwa (dawne kopalnie Roberta Domsa). Znajduje się tam charakterystyczny Krzyż Stojałowczyków, upamiętniający działalność ks. Stanisława Stojałowskiego oraz lokalne tradycje ruchu ludowego i chrześcijańskiego.
♦ Glinna Góra (311 m n.p.m.) – występują tu murawy kserotermiczne, a fauna jest charakterystyczna dla ciepłych, nasłonecznionych biotopów.
♦ Wzgórze Bielan (305,2 m n.p.m.) – istotne wzniesienie w topografii miasta, stanowiące ważny punkt orientacyjny.
♦ Stary wapiennik – a w zasadzie jego ruiny. Piec wapienniczy przeznaczony był do wypalania skał wapiennych w celu uzyskania wapna palonego.

bibliografia