Dobra

Dobra

► Prastara i nowsza historia:

♦ Nazwa Dobra pochodzi od źródła wody znajdującego się w lesie, z którego brała początek mała rzeczka, wykorzystana później do uruchomienia młyna wodnego. Teren ten pierwotnie nie był zaludniony – w rzeczywistości stanowił fragment dawnego boru wchodzącego w skład starostwa będzińskiego.
♦ Młyn na Dobrej. Z dokumentu sporządzonego w 1667 roku dowiadujemy się, że: „... młynek na Dobrej będący, w województwie krakowskim i starostwie będzińskim zostający, od uczciwego niegdy Szymona Walaszyna zakupiony” stał się przedmiotem nadania dla Jana Barańskiego.
♦ Dokument datowany na 30 września 1667 roku, spisany w Krakowie, stwierdza, że król Jan Kazimierz – „[...] osobliwy wzgląd mając na wojenne zasługi urodzonego Jana Barańskiego, które nam i Rzeczpospolitej w różnych okazjach z wielką wyświadczył ochotą, a nie mniejszą wraz swojej substancji utratą, a co większa z jawnym zdrowia swego niebezpieczeństwem, umyśliliśmy na wywdzięczenie takowych odwag jego i do dalszych usług naszych zachęcenie [...]” – dokonuje nadania młyna na Dobrej wspomnianemu Janowi Barańskiemu „na wieczne czasy”.
♦ Darowizna królewska odbyła się w obecności i za zgodą aktualnego starosty będzińskiego, Krzysztofa Gosławskiego. Miało to zapobiec ewentualnemu kwestionowaniu praw potomków Barańskiego do młyna przez przyszłych przedstawicieli starostwa będzińskiego. Niezależnie od prawa do samego młyna, królewski przywilej przyznawał Barańskiemu gospodarstwo rolne wraz z polami, łąkami i pastwiskami, których położenie zostało w dokumencie dokładnie określone. Ponadto na odbudowę zniszczonego młyna otrzymał on prawo do wyrąbania i wywiezienia z lasów królewskich odpowiedniej ilości drewna budulcowego.
♦ Wspomniany przywilej dawał również: „[...] wolność na zbudowanie mieszkania osobnego dla komorników, na własną swoją domową potrzebę, także wolne chrustów szczakowskich używanie i mełać obywatelom szczakowskim i innym w sąsiedztwie będącym bez wszelkiej jakiechkolwiek osób przeszkody”. Wszystkie te pożytki Jan Barański otrzymał pod warunkiem opłacania zwyczajowego czynszu w wysokości 16 złotych rocznie, przy czym „[...] od innych wszystkich podatków i ciężarów wolny ma pozostać”.
♦ W księgach metrykalnych parafii Jaworzno od 1671 roku odnotowywano urodziny kolejnych dzieci młynarza z Dobrej, Jana Barana, oraz jego żony Anny.
♦ Jan Barański, w rzeczywistości noszący nazwisko Baran, prawdopodobnie nie posiadał szlachectwa. Rodzina przez kilka pokoleń prowadziła młyn i posiadała spore gospodarstwo rolne. Wybudowano budynki mieszkalne dla najemnych pracowników, a w późniejszych latach pojawili się tam zagrodnicy, będący stałymi pracownikami młyna. Przez kilka stuleci Dobra leżała na uboczu jaworznickiego osadnictwa, a stary młyn i okoliczne gospodarstwa położone w leśnym uroczysku stanowiły oddzielną, małą osadę.
♦ Młynarski ród Baranów na Dobrej w linii męskiej kontynuowany był przez cztery pokolenia: protoplastę Jana, syna Antoniego, wnuka Jana oraz prawnuka Piotra. Ten ostatni, nie doczekawszy się syna, w 1799 roku dokonał darowizny gospodarstwa na rzecz swego zięcia, Augustyna Ryszki. Umowa została zawarta 20 marca 1800 roku w biurze notarialnym w Krakowie; przedstawiono wówczas oryginalny przywilej królewski z 1667 roku, a w aktach pozostawiono jego uwierzytelniony odpis. Młynarz Ryszka również nie dochował się męskiego potomstwa, przez co młyn ostatecznie przeszedł w obce ręce.
♦ Dobra jako jednostka administracyjna. W dniu 20 marca 1956 roku Dobra, jako przysiółek Szczakowej, została wraz z nią przyłączona do Jaworzna. Po reformie z 1954 roku, a więc jeszcze przed przyłączeniem do miasta, Szczakowa tworzyła wraz z Pieczyskami i Ciężkowicami gromadę Ciężkowice w ramach powiatu chrzanowskiego.

► Charakterystyczne obiekty i miejsca:

♦ Obszar Chronionego Krajobrazu „Dobra-Wilkoszyn” – utworzony pomiędzy Dobrą, Wilkoszynem, Ciężkowicami i Pieczyskami. Jest to ostoja rzadkich, chronionych gatunków roślin oraz miejsce występowania źródeł wody siarczanej. Wśród roślin chronionych należy wymienić: bluszcz pospolity, centurię pospolitą, ciemiężycę zieloną, goryczkę wąskolistną, gółkę długoostrogową, kalinę koralową, konwalię majową, kopytnik pospolity, kosaciec syberyjski, kruszczyk pospolity i rdzawoczerwony, kruszynę pospolitą, lilię złotogłów, listerę jajowatą, mieczyk dachówkowaty, pierwiosnek lekarski, storczyk krwisty i szerokolistny, tojad dzióbaty, wawrzynek wilczełyko, wyblin jednolistny oraz żłobik koralowy. Charakterystyczne dla tego terenu są bogate florystycznie wilgotne łąki z masowo występującymi mieczykami dachówkowatymi, goryczką wąskolistną, storczykami szerokolistnymi i kosaćcem syberyjskim. Fauna obszaru obejmuje 260 gatunków zwierząt, z których 46 objętych jest ochroną prawną. Powierzchnia obszaru chronionego wynosi 321,87 ha i należy on do leśnictwa w Szczakowej. Został utworzony uchwałą Rady Miasta Jaworzna z dnia 21 stycznia 1994 roku.
♦ Źródła Siarczanej.
♦ Leśny Zakątek Malediwy – domek kempingowy.
♦ Krzyż na Dobrej – miejsce kultu religijnego.
♦ Cmentarz Szczakowski przy ul. Jaworowej.
♦ Miejsca zwane: Małe Działy, Duże Działy, Granice.
♦ Ścieżka dydaktyczna Wilkoszyn – Dobra, obejmująca zalewisko pogórnicze (Źródła Siarczanej). Trasę rozpoczynamy w Wilkoszynie, a następnie ulicą Botaniczną dochodzimy do zalewiska pogórniczego. Do źródeł wody siarczanej prowadzą szlaki: żółty, a później czarny. Kierując się ku obrzeżom lasu, idziemy polną drogą w stronę ulicy Podlesie, która doprowadzi nas bezpośrednio na Dobrą.

bibliografia